mannurat.com

adda sumagmamano a queries wenno clarification no ania, aya, daydiay dakdakamatek a descriptions wenno narativo a panagiladawan, panagiparang, exposition, wenno panang-characterise iti maysa a karakter, lugar, pasamak, situasion, pagteng, rikna, buya, kdp.

no diak bigta wenno completely a mailawlawag ita, kas iti panangigunamgunam ni butch dalisay (iti librona: "…it isn’t enough to say that a character is ‘attractive’ or that an event was ‘memorable’…"), iparangko ngarud babaen ti sumagmamano a sampol a linia wenno parapo manipud kadagiti master works ti sumagmamano a master a fiksionista nga ilokano (nga agsursurat iti iloko).

manipud ken daydi apo pelagio a. alcantara, iti saritana a "sangkap" a first prize winner iti salip iti sarita ti bannawag idi 1964:

Kinupin ni A. V. Bertido ti pagiwarnak iti namitlo, impasayagna iti suli, sana inan-anat ti nagpuligos. Nagpababa-a-nagpangato ti napuskol nga anteohos. Kalpasanna, nakaan-anat ti pannakaakasna manipud iti dupap a darangidong a nagbinnennatan dagiti birit a mata. Rakab a rupa a pinangepngep ti kebkeb a buok. Naglalaga dagiti pukekek a ramay iti saklotna kalpasan ti panangidissona iti anteohos iti lamisaan. Saan a nagkuti dagiti panglabonen a bibig.

Dagiti birit a mata naitugkeldan iti kullapit a lampong ken imingan a mannurat a nakakaut iti bolsana. Awan ti langana a duapulo ngem ipapilit dagiti lesseb a matana, ken dilot a kawesna a saan a mapmapnek iti turog ken talinaay dagiti parsua a saan pay a napaay.

manipud ken daydi apo a. sanchez encarnacion, iti saritana a "ti narra, ti bagyo, ken ti sagut" a first prize winner iti salip iti sarita ti bannawag idi 1961:

Kasla umag-agneb ti sin-aw dagiti bibig ni Magda, kas kasam-it ti kappisi a naluom a sandia iti kalgaw a mangdepdep iti waw. Dagiti napungay a matana kasla singin a naapres nga alinuno a mangdayyeg ken mangulaw iti riknana. Ti nakipet a nalabaga a bestidona inna man inirteng ti nabaknang a pannakasukog ti pammagina. Ket dayta a panangdayaw ni Victor ti nangkalbit iti kuerdas ti pusona. Nariknana ti kinapagus a mangamiris iti kinapateg dagita a gundaway iti dalanna. Ngem adda nalagipna. Kalpasan ti namitlo a daras a panangabakna ken ni Magda, nagpakada ket simrek iti uneg ti siledna. Saan latta a naggibus ti bagyo. Ad-adda ketdi a rimmaba. Ket natimud ni Victor ti nasagiksik a timek ni Magda a kas napegges nga ulo-ulo ti danum a naggapu iti surong a   mangteppang kadagiti naruka a daga. Nailabeg kadagita a darikmat. Napardas ti panaglayus ti dara kadagiti uratna. Kasla iyik-ikkisda: maysaka a parsua a nakawesan iti lasag!

Simngay iti panunotna daydi damo a panagsarakda ken ni Magdalena. Simmurot ni Magdalena kada Peping ken Zenaida idi simmarungkar dagitoy kenkuana iti seminario. Kasla sumangdo a kalding dagiti wangwang-it ni Magda. Kasla balbaltik dagiti tignayna. Ti panagam-ammoda. Ti panangpetpetna kadagiti nalamuyot ken dumerderosas a dakulap ti balasang. Kas man berber ti pul-oy a nangyabyab iti apuy kadagiti naraber a pan-aw iti bakras ti bantay dagiti makapagpikapik nga isemna, dagiti nabagas nga itataldiapna. Amin dagitoy, nalagipna. Nalagipna. Amin. Amin!

ken daytoy manipud ken daydi apo constante c. casabar, iti umuna a paset ti novelana nga "umuna a bukel" iti deciembre 14, 1964 a bilang ti bannawag:

Naglangkapi iti abay met laeng ti baket. Kasla tinandaaananna a naimbag ti nagsaadan itay ti kutitna, ta isu met la ita ti nagtugawanna. Ngem apagsimpana, kinukotna ti tumengna, imbuatna ti sakana sana insaad ti dapanna iti ngarab ti bangko.

Kinusilapan ti baket. Dimo ingato ‘ta sakam, sika, impatigmaan dagiti matana. Ket ti lakay, a di met nairuruam a makusilapan, dinagusna nga impababa ti dapanna. Wen, aya, inyanamongna, iti unegna.

Ngem naladawen ti dapan. Liniputannan ida. Nangyegen iti bain kadagiti matada. Ta itan nagparangen ni Donia Nieves iti ridaw!

Nasiputanda, isuda nga agassawa, dagiti kimmastila a mata a nangsurot iti dapan. Dapan a di masapsapatosan. A di masinsinelasan, uray no mayudong. Dapan nga addaan iti tangan a kawweng ken ramramay a nagsappa, iti panagkawweng ken panagsappa dagiti ramay a tinawen a pagnanaen ti tarindanum. Manmano a maputdan dagiti kuko dagita a ramay, ket iti sirokda ngumisngisit lattan ti pitak a naiselsel; ket no maputdan met dagita a kuko, no kasta nga agiinumda iti basi iti linong ti kamantiris iti paraangan, saan a getteng ti maaramat, no di ket maasut lattan ti buneng a sibibirko, ket ti tademna siaaannad a mailagid iti ngudo dagiti kawweng a ramay. Iti ngatuen dagita a ramay, agkurkursing ti gurong, a manmano a masabonan, manmano a mapunasan, ta mabaybay-an lattan nga agmaga, uray maiturogen iti sardam, ken lumitlitem, no panawen ti panagtatalon, gapu ta malungpos iti rarasa a maagasan iti tutot ti dangla a nalanaan.

iti met sarita a "shorty brown" ni apo t. gabriel tugade a nangabak met laeng iti umuna a gunggona iti pasalip ti bannawag, idi 1970:

Minulenglenganna ti langana iti sarming: ti pangaan, napuskol ken narakab a rupa a balidbidan manipud  muging agingga iti timid; simmalog manipud iti nasilap nga ulona; dagiti napuskol a bibig ken agongna a kasla nalusdak ken nabistrad a pantok ti muhon; dagiti naliday matana a pinanawanen ti tarnaw…

Ala, wen, lakaykan, Shorty Brown. Ngem annugotem kadi nga agkabawkan? A dimon mawayas ti agbiag? A mapanka metten iti home for the aged tapno pataraken iti gobierno? Saan! Malaksid kadagitoy kuribetbet ken ti sangkabassit a panagkubbom, napunerka pay laeng!

Pinalabsanna dagiti retratona iti diding iti kusayan ti katrena a nakaidalusonan ti kimmaki nga ulesna; pakalaglagipanna kadagiti pinullo a tawenna kadagiti plantasion ti unas ken pinia idiay Hawaii, kaubasan idiay Delano, kanatengan idiay Salinas, pagsalmonan idiay Alaska, pagsusugalan idiay Reno ken Las Vegas ken kamansanasan idiay Wapato ken Yakima iti estado ti Washington. Dakkel ti akinkanawan a ladawanna a tanda ti panaglumen ti pudno a naganna ken iti pannakairuamna iti birngasna a Shorty Brown.

sa daytoy a parapo manipud iti sarita nga "orkidia" ni apo juan s.p. hidalgo, jr.:

Impalikud ni Saling ti atiddog a buokna tapno ipakitana ngata ken ni Leon ti kinalapsat dagiti takiagna ken ti kinatangsit ti barukongna. Nagkampuso ti rupana, naraniag ken dadakkel a nagbukel dagiti nangisit a matana, panuntundirisen met ti agongna, ngem namsek ketdi dagiti agar-arimasa a bibigna, nalasbangda a kas kadagiti pingpingna, ket tagiruotendaka tapno agkam. Dagita ngata a mata ken dagita a bibig ti nangawis iti rugso ni Leon itay damoda ti aginnisem ken agpinnerreng, ket dagita met a takiag ken barukong ti alsem ti riknana itay aginnasidegda iti sangonsango a ti laeng natidtid a kawayan ti namagsina iti ruar ken uneg ti garreta ti nagbaetanda.

ken daytoy a parapo manipud iti sarita nga "anglem" ni apo juan s.p. hidalgo, jr. met laeng:

Iti agsumbangir a bit-ang, rimkuas iti namituen a tangatang dagiti napisang ken nagkuntirad ken nabalisungsong a bulong ti saba, ken ti kasla ipus ti pabo nga aringgawis dagiti kawayan ken kasla dapan ti itik a bulong dagiti pakak, ket iti isasaplid ti angin, inalun-on ti bit-ang dagiti karasakas ken ranitrit dagiti muyong. Ket manipud iti agsumbangir, nagsasarunon dagiti nagtagisilaw a tawa, agpadaya ken agpalaud, a kunam la no sibibitin iti kasipngetan. Iti puseg ti kabalbalayan, dua a kawitan ti nagsinnungbat.  xxx Magustuanna ti alingasaw a bang-i ti taep a nayaplag iti bit-ang ken kasla nalamuyot a goma a rumukma no payatenna a maiwaris no masikkarudna, a pinagtitipkel dagiti timmangken ken nabasa a rugit ti nuang, baka, kabalio ken kalding. Manipud iti kaasitgan a balay a malabasanna, naallingagna ti maysa a lakay a mangisursuro iti apokona iti dallang. Saanna unay a maawatan ti agaon iti bibig ti lakay ngem nabukel ken nabiag ti aggapu iti ubing. Immisem ni Jorge Sanchez: di pay naisurat dayta ngem saanen a mapukaw, kinunana.

wenno daytoy a parapo manipud iti sarita a "karayo iti tanap" ni apo prescillano n. bermudez a first prize winner iti andel awards idi 2004:

Napaisem ni Ardo a nakakita iti kasla itatarabang ni Pedong iti pannakaipatugawna iti laem ti damara a dumna iti nagtimbukel a kalapaw iti nagbabaetan dagiti tallo a higante a silag iti tengnga ti purok dagiti nagdappat. Uray iti bessag a lawag dagiti kingki, agminar latta ti kinataer daytoy. Saan a mamangpang ti isem dagiti pamuskolen a bibigna. Adda apagterrem a ling-et iti pantok ti kalalainganna a katundiris nga agongna, kasta met ti nawada a muging a sagsagmuyan ti barikawwet a panguloten a buokna. Kurang la a bumtak ti barukong ti maris-gatas a kamisadentrona iti kinabayog ti barukongna. Ngem adda di mailadawan nga ila kadagiti nasingdat a mata daytoy a baro a kadua dagiti immuna a nagdappat iti Caliguian, ditoy Tanap ti Mallig.

wenno daytoy a parapo manipud iti palanca award 2000 first prize winner a sarita a "tupa" ni apo jaime m. agpalo, jr.:

Nariknam ti panagkimay ti sibitsibit nga an-anatem a gaudan iti itatakder ni Ada a nangtengngaag iti rumanisak ken lumanagto a pangen ti bumra, diwal ken barrasot iti asideg a kanigidyo. Ti dumerosas a lawag ni Apo Init a nangkorona iti Bantay Dayasdas iti laud, pinaraniagna dagiti matam ta ad-adda a timmarnaw ti kayumanggi a kudil ti balasang ket dika mauma a mangmatmat kadagiti nakaranraniag a matana ken ti wayas a kallid iti kanigid. Iti takderna a lima a kadapan ken uppat a pulgada, a binungon ti rosas a daster ti immal-o a bagina, adtoyen a kasangsangom ti dayag a nabayagen nga inar-arapaapmo. Inisemam ti naapgad a sang-aw ti danum nga ikulkuldit kenka ti puyupoy.

ken sumagmamano pay nga ehemplo a mabalin nga ipostekto ditoy. kas pammaneknek ti ibagbagak wenno taltalanggutangek a nakapimpintek ken nakabilbileg a panagdesdeskribir wenno panagfikfiksion a mapukpukaw sa metten kadagiti dadduma a mannurat nga ilokano nga agsursurat iti iloko. a pagkunaak nga addan sa ketdi "sadsadut" itan ti dadduma a mannurat nga ilokano ta manmanon a makabasaka iti kas kadakita naiparang a sampol a parparapo. ala, mabalin nga irason a paset ti moderno a panagfiksion a mangsursurot iti minimalismo iti fiksion dayta kaawan wenno kakirang ti kakasta a narrative description. ala, mabalin nga idillaw a kasla "kadaanan" sa pay la ti ammotayo no dagita kakasta a kasla "tradisional" a panagdeskribir wenno karakterisasion ti intay’ sapsapulen wenno ex-expektaren. nga addatay’ sa ketdi pay laeng iti old school nga ad-adda a nasanay iti direkta wenno explicit a napis-fisikal a panagiparang iti tao, lugar, pasamak as against iti "kabaruanan" wenno "experimentalist" nga indirect wenno implicit a panagiparang a no sadino ad-adda a sikolohikal ti characterization ket makaammo ti reader (gagangay a reader man wenno intelektual a reader) a mangawat wenno mangimano wenno mangamiris. a, ngem uray pay kadagiti makuna nga experimental a panagparnuay iti fictive narrative, dayta "old school" a direkta a panagdesdeskribir ket masansan a masarakan. dayta "old school" mabalinmo a partuaten wenno kawesan a kas "retro" ket parnuayem iti experimentom dagiti makapikapik a balbalikas a mangiladawan ken mangiparikna. para kaniak laeng, annugotek ken patiek a maysa a marka ti pudno ken naballigi a mannurat wenno fiksionista dayta kabaelan nga agabel wenno agpartuat iti nabibileg nga adjectives, ken verbs, ken adverbs, ken nouns a kas kadagita masarakan a nagbibileg ken nagsisimgat a balikas ken panagibalikas a naiyeksampol.

 

sigurado, kaaduan kadagiti mannurat ita iti filipinas ken uray ngata dagiti addat’ abroad (a pinoy writers) ket makumikomda la unayen nga agisagsagana wenno mangpappapintasen kadagiti ilabanda kadagiti agdama a pasalip iti panagsuratan. iti man palanca, iti pasalip ti u.p., ncca, wenno kadagiti adu met a pasalip ita iti iloko. adda ngamin dagitay salip nga agdeadline iti agtapos daytoy a bulan.

kayatko koma met nga iraman ti bagik kadagita a makumikom a pinarsua. diak la ammo no adda maikamakamko, a.

kabayatanna pay, gapu ta addan sumagmamano a salip a naiserran wenno nadanonen ti ngudona ket kayatna a sawen ngarud a madaman a pilpilien ngata dagiti napusgan a hurado dagiti mangabak (ken maabak) a sinuratan. wenno adda pay ket ngata labitna a nalpasdan a napili dagiti winners. baka addan resultana a maammuan iti mabiit.

wen, adda ammok a maysa a pasalip, major a salip daytoy iti iloko, a nalpasen a napili ken naammuan dagiti winners. diak pay ibagbaga no apay nga ibagbagak ita daytoy. ngem kayatko la a rubroban ti gagar dagiti mannurat nga ilokano.

ket siguro, mabalin met ngatan no mangyarasaasak lang iti sumagmamano a hint. nupay diak mabalin nga ibaga ta siempre, intay’ lattan urayen ti ofisial a pakaammo manipud iti esponsor ti salip. patiek a mabiiten a maipakaammo daytoy.

ania a hint? adtoy: adda 7, wen, pito, a nangabak. adda taga-la union, adda taga-ilocos sur, taga-ciudad ti baguio, taga-pangasinan, taga-ilocos norte, adda pay taga-metro manila. sorry, awan ti taga-cagayan, vizcaya, isabela wenno quirino. agkapuykapuydan san dagiti kalugarak iti tanap. a pakairamanak metten, a, uwaaah!

kusto daytan a mapagpampanunotan. bisitaenyo ti dadapilan.com amangan ket ta adda di makatutor sadiay ket agibunannag iti ad-adu a clue.

kabayatanna pay, itoy a 2008, maysa kadagiti impramis wenno inkaritko iti bagik a sanguek man met ti agsurat. ‘tay kaaduek man met ti agsurat ita. adu a daniw, adu a sarita. kangrunaanna, ‘tay adda met koma adu a malpaskon. kangkangrunaanna pay, adda met koma mayaduk a masuraten a paset wenno paspaset ti novela.

isut’ gapuna ita a napanak man laengen gimmatang iti pagsuratak. no agsuratak kunak, talaga nga agsuratak iti longhand using bolpen ken papel. awan ti computer pay lang. sakonto la yakaren iti computer no idalusko siguron, a. isu a gimmatangak iti daytay record book. saan ketdi a ‘tay dadakkel. ‘tay bassit lang a kasla ka-size ti regular nga spiral notebook (spiral nga? ‘tay adda springna kano, kunada). `tay 500 pages/leaves ti innalak. ket addayta, manipud idi enero 11, rinugiakon ti agikur-it iti uray ania la ditan a mapanunotko, malagipko, matagtagainepko, makitak, masiripko, mariknak, maangotko, maramanak, maaprosak ken aminen ditan. panggepko ti agisurat ditoy iti character sketches, abbaba wenno atiddog a paragraphs. kayatko a masteren ti characterization, ti description, ti narrative. ken adu a random fictive thoughts, ti la adda a dialogues ken dialoguing ti uray sinno ditan a karakter iti uray no dinno ditan a lugar iti uray no dinno ditan a panawen.

patiek a dakkel ti maitulongna kaniak daytoy. no makaaduakon, no daytay dandani wenno inton maungpotkon daytoy lima gasut a binulong, amangan ket no daytanto la agpiduten kadagiti parapo wenno narativo ditoy ket makabukelakton iti/kadagiti sarita. wenno uray novela no isu.

adtoy ti sampol a naikur-itko, ti entryk idi enero 14:

kasla arimukamok, daytoy a panagtangep, iwarakiwak ken iyaprosna ti naanat a bisibis kas naanem-em a paniram-os iti panagsinnabat ti sipnget ken lawag, ti bara ken lamiis, a pakaabakan nga in-inut ken siiinayad ti lawag nga agpuspusasaw a maib-ibus ken marunrunot, idinto a ti sagabasab sibabannayat a maikankanaw iti sumsumriam a damo a pannakaisawang ti pumalpallais a saligemgem.

over sa met unay. kasla metten agdandaniw, di kadi?

daytoy pay, enero 18 entry:

pinaltingna ti murdong ti durik. sinikilsikilnak iti babassit a tugkik ti kullayaw a mamagarigenggen iti amin a kaunggak, iti barukongko, iti rusokko, iti amin a lalaemko, iti luy-ongko. babassit a sidol ti sikaw a mamipikel kadagiti pungto ti amin a ramay ti imak ken sakak. kuy-osenna amin a sentido. puntingenna amin nga agar-aripapa a rikna. siluannaka a kas i’tay billit a tagikukuaen a rabsuten ti nagbatayanna a taay. singgapongennaka nga isuamin ken amin-amin kas i’tay mariput a nagadu a billittuleng a masalikapan iti nagaponanda a katanubongan wenno kabikalan wenno kaleddaan.

diak ammo no mayat dagita. ngem adda pay pannakaatur ken pannakakayasnanto no mabalinkonto nga usaren nga ibinggas kadagiti suratekto a fiksion.

sapay la koma ta saan la nga agbanag a literary masturbation wenno bin-ig a la wordplay daytoy a gannuat ket maaramatkonto a talaga dagitoy ti la adda a maikurkur-it.

adda pay gayam. ken adu pay. diak nairaman ida. liblibro pay latta, a. ket dagitay sumagmamano a "filipiniana" a kunkunada. wenno kunkuna ti national bookstore. ta "filipiniana" kunana iti section ti books a yan ti eskaparate dagiti libro nga authored by filipinos. wenno "philippine literature" section, kunana pay. ta elsewhere kadagiti sections, nangruna iti banda dagiti textbook, adu pay met ti books nga authored, wenno edited, ken published by filipinos (nupay adda met, siempre, manmano a libro wenno obra, a sinurat ti pinoy, nga adda kadagiti US- wenno UK-published books, kas koma iti "gangster of love" ni jessica hagedorn wenno ti "umbrella country" ni bino realuyo). dagitoy adda ditoy nga urnongko, kaaduanna ket ginatangko iti "filipiniana" wenno "philippine literature" section ti nbs.

daytay sa ket latest a "bestseller" ni misterioso (ta di ammo no sinno a talaga ’suna, kunada nga isu met la kano ni charlson ong; kunada pay nga isun sa kano ni paolo manalo) a bob ong daytoy "macarthur." diak pay masango a rugian; pinalabsak ngem naupayak ta impagarupko no kas kadagiti immuna ti estilo wenno kargana (a humor wenno satire) ngem saan (sa) met (unay) piman. hmm, makitak ket ag-attemp ita ni bob ong nga agserioso nga agnovela, literarily ken/wenno literally. ngem panagkunak, saan unay a naballigi ni ong itoy nga attemptna ket nasaysayaat laengen no agsurat iti kas iti "a b n k k b s n p l ako?!," "bakit baliktad magbasa ng libro ang mga pilipino" wenno iti "stainless longganisa."

maayatanak kadaytoy recipe book a "pulutan: from the soldier’s kitchen" dagiti agdama a detenido a "magdalo rebels" a da navy ensigns elmer cruz ken emerson rosales. natural, kas naayat met a mannangan ken no maminsan, managluto kadagiti simple ngem rock nga ilokano a makmakan, maysa daytoy a libro a must-have iti koleksionko iti recipe/food books. iti libro da cruz ken rosales, basbasaem pay la dagiti putahe, mabsogkan. wenno mawawankan ket kayatmo a padasem a lutuen ta ibulonmo man ketdi iti agyelyelo a san miguel beer a pilsen wenno light! pagsayaatanna, agpada nga ilokano dagitoy dua a "rebelde" ket adu ti authentic a luto nga ilokano a resipeda iti libro.

"containing more than 20,000 words" kano daytoy "english-tagalog ilocano vocabulary" ti di am-ammo nga autor wenno editor wenno nangurnong (awan ti nailanad a nagan ti autor. ti laeng nangipablaak: amos books, inc.) a nagaramat iti kadaanan wenno naibasar-iti-español nga ortografia ti iloko. ngem nabaknang met ken nauneg dagiti patarus ken balikas. nupay kasta, iti panangpalabasko iti "vocabulary" wenno dictionary, adda sumagmamano a kasla sagursor a nadalapusko. kas koma iti "ZEBRA, n. — kabayo na guhitan ang balat — caballo a nayurit ti labangna." apay a di koma lattan "caballo a burikan" wenno "garitan a caballo?" hell, apay di koma ketdi lattan "zebra" tapno saankan nga agpakarigat a mangpanunot no ania ti naganna (iti tagalog wenno iloko) daytoy a pinarsua a dim’ ammo no puraw a nabiag a garitan iti nangisit wenno amangan met ketdi no nangisit a nabiag a garitan iti puraw? apay ket no "tiger" ket "tigre" kunam met latta a saan ket a "burikan wenno labang a nagdakkelan a narungsot a pusa?"

adtoyda pay: "ALOUD, adv. — malakas — napigsa a timec wenno ania man a mangted iti mangngeg" (apay a di lattan napigsa?); "BARRICADE, n. — tanggulan, hadlang — naisambot a linged ken saripda cadagiti cabusor" (apay a di lattan saripda, sagiped, balangan, serra, alad wenno sarikedked? wenno apay di koma lattan barikada?). ken adu pay. ngem ala, notwithstanding, nasayaat unay ta adda manen nainayon a maysa pay a dictionary nga addaan iloko. bareng laeng no maituloy ken mairuarto dagiti dadduma pay a projecto a kas itoy ket daytayton kapkapnekan wenno talaga a comprehensivo ti adda a mairuar ken maaramat.

kabayatanna, dagiti dadduma a libro, pangted pay latta, kas koma kadagitoy poetry collections a "halugaygay sa dalampasigan" ni raul funilas, "decimal places: poems" ni ricky de ungria, "maaari: mga bago at piling tula" ni allan popa, ken "liyab sa alaala" ni roberto t. añonuevo. sa daytoy "apokripos" ni jerry gracio (magustuak ti treatmentna iti pammati ken relihion, satirikal a humorous). kaaduan kadagitoy ti nabayagen a nagatang ngem diak makompleto a basaen amin a linaonda. ken adda sabali nga ugalik no kua no poetry book ti basaek: saan a diretso a from page 1 agingga a malpas ti panagbasak kadagiti daniw according iti table of contents. saan. random ketdi ti panagbasak kadagiti makursunadaak a daniw iti koleksion. uray no kua iti antolohia wenno koleksion ti sarita a kas koma iti daytoy "pangangaluluwa at iba pang kuwento" ni jimmuel c. naval ken daytoy "bathaluman at ibang kuwento" ni domingo g. landicho. no kua, un-unaek a basaen dagiti pagarupek a napimpintas wenno kapintasan a daniw wenno sarita iti koleksion. sa into no awanen ti makuna(k) a napintas, an-anusakton a basaen dagiti natda a daniw wenno sarita, nga isunto metten ti pannakaileppasko iti libro. natural, kas met laeng no kua iti casette tape wenno cd wenno album ti maysa a kaykayatmo a kumakanta, mostly ket maymaysa pay ketdi wenno dudua wenno taltallo ti napintas wenno tagipintasem unay kadagiti kanta iti intero a koleksion wenno album (malaksid ngatan no koleksion a "selection" wenno "the very best" wenno "the best hits"). ngem adda ketdi met dagiti antolohia a kunaek a napintas amin wenno tinagipintasko amin dagiti naurnong sadiay. malagipko ita ti "bilanggo at iba pang kuwento" a koleksion dagiti sarita ti pimmusayen a tagalog a fiksionista a ni wilfredo p. virtusio (a ti nasao a libro, personal pay nga inorderko a mismo manipud iti autor idi: naiwaragawag ngamin iti liwayway magasin ti availability ti libro ket mabalin ti agorder/gumatang iti kopia manipud iti autor. nagorderak/nagbayadak thru postal money order ket impatulod met daydi apo virtusio ti kopiak babaen met la iti koreo, with matching dedication pay. ken ti nakapatpateg la unay idi, nakisinnukatak iti sumagmamano a surat [read: naki-penpal] ken ni apo virtusio, impalubosna a suratak ken suratannak ket sungbatanna ti sumagmamano nga unton ken kuriosidadko mainaig iti panagsuratan kadagidi a panawen) ken ti "sa aking panahon: 13 piling akda" ni edgardo reyes. nagustuak amin a sarita a laon dagitoy nga antolohia. napintasda amin, para kaniak. ngem ultimately, siempre, ti foremost a short story collection a pirmi a nagustuak ken magusgustuak ket maysa nga iloko anthology, awan sabali no saan a ti "bituen ti rosales" ni apo juan s.p. hidalgo, jr.

kaaduanna ti immunan a nabasak iti kolumna iti philippine star dagiti salaysay ni jose y. dalisay nga inurnongna itoy "the knowing is in the writing: notes on the practice of fiction." kinapudnona, insaveko pay ti dadduma idi manipud iti online version ti star. adu ti maammuan ken masuro itoy a kasla manual iti panagfiksion ni butch dalisay. adu dagiti bukodna a "palimed" iti panagsurat ken panagsuratan ti maammuan ditoy. particularly kaniak, dagiti paset a "thickening the plot" ken "description in fiction" adu ti maitulong ken maipalagipna nangruna siguro kadagiti agdadamo nga agsurat wenno kas kadatao a feeling-agdadamo latta a mannurat. iti bukodko a panagpaliiw, kadagiti adu a nabasakon ken mabasbasak pay laeng a gapuanan ti kaaduan a mannurat nga ilokano nga agsursurat iti iloko, kangrunaan a pagkapsutan daytoy maipapan iti plot wenno plotting ken daytoy napintek ken nasayud ken nabileg a panangiladawan iti karakter, lugar, situasion, aksion, nakem, panawen kdpy iti sarita wenno novela. adu ti mabasbasak a sarita nga iloko (kaaduan ket "prize winner" wenno "award winner" pay, a, piman) a di pay malagip met ti autor nga i-describe ti karakterna (karakterisasion, nakkong, karakterisasion). agpannuray lattan nga ibagana a babai wenno lalaki daytoy (babaen no kua iti nagan wenno pangawag a manong, manang, tata, nana, uliteg, ikit, lolo, lola) wenno lakay, baket, ubing, baro, balasang ngem dina pay maikagumaan nga iladawan ti uray langa wenno gunay ti karakter ket makaammon ti reader a mangimadyin iti isipna iti langa ken kalalanga ti basbasaenna a karakter. wenno no adda dibuho wenno ilustrasion ti sarita wenno novela, daydiay lattan ti pamalatpatan ti reader a langa wenno pamuyaan ti karakter ta sadut met nga idescribe ti autor actively wenno uray passively mainaig iti tone, mode, rhythm, setting ti sarita. pagsaritaantayto daytoy iti ad-adu bassit kadagiti next panablaags.

kabaruan a novela ni f. sionil jose daytoy "vibora!" a fiksional a panangestoria iti kabibiag ni heneral artemio ricarte. daydi met centennial literary prize winner a novela (2nd prize) ni vim nadera daytoy "(h)istoryador(a)."

napateg met a referencia kaniak daytoy "barangay: sixteenth-century philippine culture and society" ni william henry scott, nangruna iti padpadasek ken padaspadasek a bukbuklen a sumagmamano a fiksion maipapan iti nagkauna a cultura ken sociedad nangruna iti ilocos ken cagayan.

koleksion ti napipintas a salaysay maipapan iti popular culture a simngay ken rimsua gapu iti popularidad ti pelicula a "matrix" ti "exploring the matrix: visions of the cyber present: new writings on cyberpunk and cybernetic realities" nga inedit ni karen haber. sequel met ti "silence of the lambs" daytoy "hannibal" ni thomas harris. ken lastly, dagitoy "the ultimate guide to starting your own business" ken "real home ideas" a basabasaek met no kua bareng adda mapidutko maipapan iti business, siempre, ken maipapan iti house design wenno interior design.

ni doris lessing, maysa a novelista a briton, ti baro a nobel laureate iti literatura, iti 2007.

iti tinawen, maysaak kadagiti makipagpadpadaan iti maiwaragawag a winner ti nobel prizes, nangruna iti benneg ti literatura. ket ania pay, maysaak met kadagiti adu a filipino a manginanama nga adda koma metten mabalangatan a mannurat a filipino, ket mannurat koma nga ilokano! ti met latta naynay a manoktayo a filipino iti nobel literature prize ket ni apo francisco sionil jose, a, latta.

wenno ni koma apo juan s.p. hidalgo, jr. no isu. he’s more than deserving. parikut sa langamin ket awan sa pay ti translated iti sabali wenno ganggannaet a pagsasao, nangruna koma iti english wenno swedish no isu, nga obra ni apo johnny. a kas koma ken apo jose, agsipud ngarud ta iti english nga agsursurat ken naipatarus payen iti pinullo a pagsasao dagiti kangrunaan a sinuratanna sa pay naiwarasda metten iti sangalubongan.

naynay met ngamin a maidakdakamat a kanayon kano a nominated ni apo jose iti nobel literature prize. ngem di met pay latta mapili. apay ngata?

maysa a maisaysayangguseng no kua a teoria iti literati circles ket "saan kano nga orig a native language writer" ni apo jose? diak ammo if what do they mean iti dayta. kaniak a biang, maysa  ngamin a napeklan nga ilokano ni apo frankie ngem apay a di nagsurat wenno agsursurat iti bukodna a pagsasao nga iloko? apay nga iti laeng english? madlaw ngamin kadagiti adun a nobel literature laureates ket nagsuratda iti bukodda a nakayanakan a lengguahe (kas koma ken ni orhan pamuk, maysa a turko, winner idi 2006). ket dagiti gapuananda, iti orihinal a lengguaheda. sa naipatarus iti english, kapilitanen ken masapulen a maipatarus iti english ken sabsabali pay a pagsasao idi aglatak unayen dagitoy a mannurat. ken masapul unayen a mabasa ti sangalubongan dagiti nagpipintas ken nagbibileg nga obrada.isu a nasken a maipatarus. ni ngata apo f. sionil jose, no nagsursurat met iti iloko, sa naipatarus dagitoy, posible ngata a linaklakana ti mapili a nobel literature awardee? ditay’ ammo. ngem di kad’ permi man koman a pakaidayawantay’ nga ilokano ken mannurat iti iloko no mapili ni apong frankie kas mannurat nga ilokano ken agsursurat iti iloko? apo, aya, ket nagdakkel a dayaw daytan ti literatura iloko no kua!

ngem mangabakto latta koma met ni apo f. sionil jose, saan a maigapu iti ania a pagsasao ti us-usarenna, ngem ketdi gapu ta maikari la unay gapu kadagiti maipannakkel ken nakabilbileg a novelana. makapagrag-otay’ pay latta nga ilokano kadagitoy a  novela ta kinapudnona met ket  kaaduan kadagitoy  nga obra, ilokano dagiti agbibiag ken kailokuan ti adu a lugarda.

medio istaring met bassit datao piman.

bareng marugiak, babaen kadaytoy a paratignay, ti regular nga agirekord met para podcasting a panggepko a rugian iti dadapilan.com. iti uray ania a maipodcast, a. ngem daniw pay la siguro, kas narugianen babaen daytoy oportunidad nga inted ti pcij. panggepko nga addanto met interview portion para podcast ti dadapilan.com kadagiti mannurat ken dadduma pay nga individual a mayat a mainterbiu mainaig iti literatura iloko.

ngem kabayatanna, padasentayo nga ipodcast latta pay dagiti dandaniwtayo.

kabayatanna pay, agyamanakgayam kada gayyem andy barroga ken manong atanud cles b. rambaud ta babaen kadakuada (iti panangireferda) a naikkan ‘toy numo a maifeature itoy agdama a projecto a podcast series ti pcij.

 

adda pay nayonna daytoy pannakigumilko ‘diay currimao…

adu pay, a. ngem adtoy man, mangipabuyaak la iti maysa a ladawan ita. ala daytoy manipud iti luganmi idi agawidkamin. nasarunomi daytoy a bus nga agpa-cagayan iti paset ti ili ti pasuquin (a dimmagasanmi a naggatangan iti asin, bawang, lasona, basi, sukat’ basi).

immanay man la a rayray-awmin (dakami iti lugan, kakaduak da appo tony & arthur urata, dr. jim domingo, atanud jobert pacnis, kdpy.) dagitoy nakasurat iti likud ti nasao a bus. sapay nabayag a nasarunomi ta manipud pasuquin aginggan idiay sta. praxedes.

 

very smart the bus, di kadi? we satisfy laugh and giggle reading the writes in the bus back! how funny we was!

ngem seriously, adu ti ginubuay daytoy a diskusion ken diskurso. adu ti napagsasaritaanmi maipapan iti grammar, usage, applications ti lengguahe, english man wenno iloko. isu a we satisfy so much to their service, we will tell to management. nyehehe! 

 

nabayagen a kayatko nga ipanablaag daytoy a banag. ngem at-atipaek ti kur-itko ta baka met maipato a pauyo wenno apal laeng daytoy, hehehe!

tunggal ngamin sarungkarak ti nabayag metten a nairuar a website ti likhaan: u.p. institute of creative writing, siempre, iklikko latta ti panilpo a "fellows" sadiay ket palabsak latta dagiti nagan dagiti nailista a fellows ti workshop manipud 1965 agingga iti 2003 (1965-present kunana ngem saan nga updated agingga iti agdama, di pay nailista ti 2003-2006).

ala, ket mabasak dagiti nagan dagiti ilokano a mannurat nga agsursurat iti iloko a nakipartisipar. ala, ket maayatanak met, a, iti panangisalida kadagiti mannurat iti iloko nga ilokano writers met, piman (ti adatna laeng ta inikkatdan ti iloko slot agraman sabsabali pay a rehional a pagsasao kas iti bikol ken sebuano ken hiligaynon itoy a nailian a worksiap dagiti mannurat; nadakamat daytoyen a pannakaikusay ti iloko iti u.p. workshop ni mang jim iti blogna ket nagsasaritaanmi sadiay kada mang ariel a nangtunged pay iti maipapan iti bambanag iti lengguahe).

iti panangpalabas iti listaan, maammuan nga immuna a nalagip ti u.p. nga iraman dagiti iloko writers idi 1991, iti maika-19 a worksiap a naangay iti mismo a u.p.-diliman, da manang tina gallato ken mang martin rochina dagiti nakipartisipar:

 

sa la napasarunuan daytoy a gundaway idi 1996, iti maika-26 a worksiap, idi a formal wenno ofisial nga inramanen ti u.p. creative writing center (up-cwc) pay la idi ti iloko kas paset ti worksiap iti ciudad ti baguio. adtoy man dagiti fellows iti 26th workshop:

 

agurayka, ayanna ngay dita dagiti iloko writers? masaludsodyo ngata.

dayta nga’d ti pagsensentimientuak piman, hehehe! dida ketdin inlista dagiti naganmi kadagiti kakaduak a napili a fellows para iti iloko. kaduak a fellows idi da atanud daniel l. nesperos, manang aida campos tiama, ni mang prodie gar. padios ken ni robert a fernandez. dakami la a tallo ketdi kada ‘tanud daniel ken manang aida ti nakakompleto iti nasurok a dua a lawas a worksiap. saan a nakadar-ay ni mang prodie gapu iti di napakpakadaan a paspasamak. saan met a nakompleto ni robert ti worksiap nupay nakaduami iti umuna a lawas.

ala, bareng malagipto met la ti likhaan nga inayon dagiti naganmi, dakami nga ilokano. maamakak ngamin ta baka kunaenda a wannabe wenno agbibisin wenno boguskami a fellows ta awankami met iti listaan ket ibagbagami a fellowskami.

adtoy, ilistak man met ditoy dagiti nairaman nga iloko fellows a nakitak iti website ti up-icw:

29th Workshop, 1997, Baguio City:

John B. Buhay
Pete Duldulao
Arnold P. Jose
Aileen Rambaud

32nd Workshop, 1998, Baguio City:

Mary Jane Daligcon-Aragon
Leticia Fariñas
Joel B. Manuel
Giovanni Palomares

34th Workshop, 1999, U.P. Baguio:

Delfin Dumayas
Renato A. Taylan

36th Workshop, 2000, U.P. Baguio:

Julio Belmes
Ma. Leonida Fres-Felix
Majelyn Monces

38th Workshop, 2001, U.P. Baguio:

Johmar R. Alvarez
Clarito de Francia

40th Workshop, 2002, U.P. Baguio:

Amibell Corpuz
Ariel S. Tabag

 

Ilawlawagko ti Sumagmamano a Banag

Ket saludsodem: ‘Ket yanna dagiti lilac?
Ken ti metafisika a nagpetalo iti apiang?
Ken ti tudo a naynay a mangibaybayakabak
kadagiti balikasna a napno
kadagiti abut ken billit?’

Ipadamagko amin-amin a napasamak.

Nagnaedak iti maysa a purok,
maysa a purok idiay Madrid, nga addaan kamkampana
addaan relrelo, addaan kaykayo.

Manipud sadiay ket makita
ti namaga a rupa ti Castilla
kas maysa a baybay ti lalat.
Napanaganan ti balayko
iti balay ti sabsabong, ta iti uray sadino a suli
nagbukar dagiti geranium: maysa
a nataraki a balay
nga addaan as-aso ken babassit nga ub-ubbing.
Raul, malagipmo?
Malagipmo, Rafael?
Federico, malagipmo
manipud iti uneg ti daga,
ti balayko nga addaan balbalkon a no sadino
ti silaw ti Junio nanglemmes iti sabsabong iti ngiwatmo?
Kabsat, kabsatko!

Am-amin
ket napigsa a timtimek, ti asin dagiti tagilako,
kamada dagiti agbitbitek a tinapay,
dagiti tapangko ti purokko iti Arguelles nga addaan estatua
a kas iti naparkagan a tintero iti alinuno ti lamlames:
nagayus ti lanat’ oliva kadagiti kutsara,
maysa a nauneg a danapeg
ti dapdapan ken im-ima ti nanglapunos kadagiti kalsada,
metros, litros, ti natadem
a rukod ti biag,
napempen nga ikan,
ti langa dagiti atep nga addaan nalamiis nga init
a pakaktangan ti wirawir,
ti nalinis, nakiro a marfil dagiti patatas,
dagiti agallo-allon a kamatis nga agtutulid agpa-baybay.

Ket iti maysa a bigat nauram amin dagita
ket iti maysa a bigat dagiti temtem
limmagto manipud iti daga
a nanglamut kadagiti tao,
ket manipud iti dayta a kanito apuy
pulbura manipud iti dayta a kanito
ket manipud iti dayta a kanito dara.
Babandido nga addaan kadagiti eroplano ken Moro,
babandido a nagtagisingsing ken addaan dukesa,
babandido nga addaan mamenbendision a nangingisit a fraile
ti immay manipud iti langit a mangpapatay kadagiti ubbing,
ket kadagiti kalsada ti dara dagiti ubbing
awan sawsawirna a nagsayasay, kas iti dara dagiti ubbing.

Musmusang a ti musang inna karimon,
batbato a ti nagango a gamusa inna kagaten ken itupra,
karasaen a ti karasaen inna kagura!

Rupanrupa kenka nakitak ti dara
ti Espania nga umatab
a manglemmes kenka, iti maysa a dalluyon
ti kinapalangguad ken im-imuko!

Mangliliput
a heheneral:
kitaenyo ti natay a balayko,
matmatan ti nadadael nga Espania:
ngem iti kada natay a balay aganud ti mapupuoran a metal
imbes a sabsabong,
ngem iti kada lungog ti Espania
bumangbangon ti Espania,
iti kada ubing a napasag rumkuas ti paltog nga addaan mata,
iti kada krimen ket maipasngay dagiti bala
nga iti maysa nga aldaw makasukal kadakayo iti balay
dagiti puso.

Ket saludsodem: apayen a ti daniwna
ket awananen kadaydiay daga, kadagidiay bulbulong,
kadagidiay nangangayed a bulkan ti bukodna a pagilian?

Umayka ta kitaem ti dara kadagiti kalsada,
umayka ta kitaem
ti dara kadagiti kalsada,
umayka ta kitaem ti dara
kadagiti kalsada!

 

baliwak man nga ipanablaag dagiti ipatpatarus/impatarusko a dandaniw dagiti pagtamdak ken ad-adalek a mamannaniw a ganggannaet.

naitalimeng/aglemlemmengda la ngaminen iti daan a blog a pinanawak. kayatko a pagungaren ida ditoy baro a pagpanablaagak.

bareng matignayak manen nga agituloy nga agipatarus. dayta daniw dita ngato, maysa kadagiti pavoritok a putar ni a neruda (sigud a naipanablaag daytoy ditoy; adda met panablaagko maipapan ken ni pablo ditoy).