for adulterers onli: pornografik!
este, adults gayam. tiliwennak ngata ni villar ken dagiti padana a santo iti congress?
ruknoyko daytoy a ladawan kadakuada. o, di kad’ "artistik" met a talaga?
isapit iti del.icio.us
iraman iti digg
denggen
(updated: 01oct08)
ituloytay’ man ngarud a pagpapatangan dayta historical fiction.
ket ibinsak man ngarud ita dagiti novela, kas sampol, iti limitado laeng a resourcesko (limitado ta diak [pay] amin nabasa a mabalin a basaen a novela nga iloko, sumagmamano la dagitoy kadagiti nabasakon, wenno malagipko ita, at the time of writing daytoy a blog post; ta saan met a kompleto ti koleksionko iti bannawag issues, ken awan iti ikutko dagiti napapateg a libro iti iloko a naipablaaken, wenno koma dagiti sukisok ken panagadal maipapan iti iloko literature a naipablaaken wenno nasuraten), a patiek a madasig kas historical fiction.
ania pay, iyun-unak, a, ti "saksi ti kaunggan" ni juan s.p. hidalgo jr.
ta adda kad’ pay, aya, novela iti iloko a nahishistorikal ngem iti daytoy a naidumduma nga obra ti bigbigbigentay’ a henio iti literatura iloko? maysa a tour de force a treatise iti historikal a panangirekord iti edsa revolusion iti 1986 ti "saksi ti kaunggan" iti nadumaduma a fictional a panangiparang iti nadumaduma met a naisangsangayan a literary technique, medium, device iti biang ti maysa a neutral wenno nonpartisan a karakter.
manmano ti malagipko ita, wenno manmano la ngamin met ti nabasbasak wenno napalpalabsak, a novela iti iloko a mabalin a patien wenno paneknekan kas historikal.
kaaduan kadagiti novela daydi apo arsenio t. ramel jr., maipapan kadagiti gerilia idi panawen ti japones ken kadagiti mannakigubat iti kabambantayan. kas koma iti "mata ti allawig," "maingel iti kabambantayan," wenno ti "dayyeng iti kabambantayan." historic events dagitoy a panawen kadagiti nasao novela a naggarawan ken nagakeman dagiti karakter.
kasta met laeng ti "alsa masa 1763" ni bernardino c. alzate a maipapan iti tignayan dagiti mannalon iti tayum, abra kontra kadagiti espaniol idi 1763.
daydiay "ti bassit a balay ni brader orly" ni samuel f. corpuz, kayatko nga inayon iti listaak. pudno a kas man nagpatingga laeng iti kasla gagangay a domestiko a panagbiag, parparikut ti maysa a familia ti nawarwar ken naiparang iti daytoy a novela. ngem iti "panagsisinniplag" kas kada panagiinnagum dagiti agkakabsat, iti uneg ti familiada, aggargaraw ket aktiboda iti pagun-unoyanda a pakasaritaan kadagiti aktual a disso ken panawen a nagwerretan ti novela. ket idinto a parparikut, babassit a balligi ken pannakapnek ken ragsak iti ikub ti maysa a tipikal nga ilokano a familia ti mawarwarwar, pasetda met ti komunidad, ti gimong, gapuna a sakupen met la dagiti domestiko a pakaseknanda dagiti nainsapasapan a sosio-politikal a pakaseknan (kas koma, siempre iti politika, tradisional a politika wenno patronage politics, a napnot’ korupsion; edukasion, insurhensia, kdpy) agramanen pammati ken relihion. itoy a novela, microcosm ti familia ni brader orly iti dakdakkel a familia: ti kagimongan wenno sangkailian. ta di met, aya, makunkuna a ti familia ti "smallest unit of society?" wen, ket no awan ti familia, ti basic wenno pangrugian, awan met ti mabukel a gimong, awan met ti mabukel a pagilian.
kayatko met nga iraman ti novela a “dagiti bin-i ti kimat” ni cles b. rambaud. Kadkadawyan, gagangay la a mannalon iti away dagiti kangrunaan a karakter ngem naglasat iti maysa a paset ti factual a pakasaritaan iti insurhensia iti kailokuan ken iti filipinas ti nadagem a kapadasan dagitoy a babassit nga umili nga adda iti tengnga dagiti agsusupanget nga ideolohia, isuda a gagangay nga umili nga adda a maip-ipit, mapabpabasol, maidaddadanes. no iti agdama koma a paspasamak, isuda dagiti inosente nga umili, sibilian, a maip-ipit iti ranget dagiti milf ken militar ita idiay mindanao.
ti novela a "ti biddut" daydi apo gregorio c. laconsay, iramanko koma kas historical fiction ta naisangsangayan met nga account ti political climate ken maneuverings, a kasla pay ketdi sumursurot idi iti taray ti politika idi tartaraudi ti dekada ‘60 ken kasla pugpugtuanna/padpatuanna ti mabalin a mapasamak (maipapan daytoy kadagiti agtuturay, iti maysa a panawen iti filipinas, a no sadino iti ud-udina, narabsut ti turay (kudeta) iti panangidaulo ti sekretario ti defensa–a nadekket a gayyem ti presidente– ken kakaduana a heneral iti armada, ngem iti udina, saan a naballigi ti kudeta, gapu iti maysa a "biddut"; no ania dayta a biddut, diak ibagbagan, diak pay ket malagipen, sukisokenyo daytoy a novela ket basaenyo ta makapikapik ken kas man prophetic). ngem diak iraman ta kasla agtinnag nga alternate history ti estoria ta nangpaltuad iti kabukbukodanna a parbo a senario ken pagteng. prophetic koma la unay, a, no pinagballigi ti autor ti kudeta sa nasuktan ti presidente. mabalin no kuan nga iyarig iti downfall ti marcos regime, iti kudeta da sekretario enrile ken heneral ramos, iti pannakapadisi ni marcos, iti panagpresidente ni cory aquino (ngem ayanna ngay ti asasinasion ni ninoy aquino? awan ti "ninoy" iti "ti biddut").
kayatko ketdi nga iraman koma daydiay maysa pay a novela ni apo laconsay a "ti kabusor" a maipapan iti panagsapsapul dagiti military ken periodista iti maysa a dadaulo dagiti rebelde (diak unay malagipen ti estoriana). historikal kunak man ta backgroundna ti panawen ti martial law nga isu met laeng ti panawen a masursurat/maipabpablaak ti nasao a novela.
intay’ met iti sabsabali pay a gapuanan iti filipinas, dagiti novela iti english ken tagalog. subliantayto ‘tatta dayta novela nga iloko.
ania pay ngay, iyunak, a, a dakamaten ti "noli me tangere" ken ti "el filibusterismo" ni rizal. ’sinno ti mangkuestion ngay iti kina-historikal dagitoy a dua a nagbileg a novela itan nga agarup isu la dagitoy a dua a novela ti namunganayan metten ti amin a novela a filipino, aglalo no maipapan iti social realism? namunganayan, kunak man, ta no basaem dagiti simmarsaruno a novnovela, idi man ken ita, madlaw ti inspirasion ti "noli" ken "fili" kadagiti tipikal a romantisista a tema nga innayat iti panawen ti revolusion, a no agsuratka met la iti ay-ayat, sika a mannurat a realista, nasken nga adda backgroundna a dangadang, wenno ibinggasmo iti pakarikutan ti kagimongan ("social cancer" ek-ek, hehe!), wenno pagbalinem ida a rebel lovers, wenno rebelde/aktibista ‘diay maysa, pasista a militar diay maysa, etc). samonto pay sagpawan wenno rekaduan kadagiti idealista a karakter a mara-elias wenno mara-pilosopo tasyo wenno mara-padre florentino; samo laokan kadagiti kontrabida a mara-padre damaso wenno mara-doña consolacion; santo pay la adda dagiti "moderno" a sisa, crispin, basilio… hmmm.
ngem adda koma kayatko nga ipadpad a novela iti "saksi ti kaunggan." ngem saan a mabalin ta iloko ti "saksi ti kaunggan" ket kabukbukodan daytoy ti literatura iloko. ti ibagbagak ket ti novela a tagalog a "dangadang" ni aurelio s. agcaoili. di mainsasaan a nakail-ilokano daytoy a novela. no basaem laengen, nagadu ti texto nga iloko. santo pay la patneng nga ilokano ken umiiloko ti autor. ngem anian ta naisurat ngarud iti tagalog. gapuna a saantay’ a kapkapnekan nga ikutan ken iraman kas naindaklan koma a gapuanan iti literatura iloko.
kabayatanna, adu dagiti mabalin a pilien a historical fiction nga obra dagiti filipino a mannurat, ilokano man wenno sabsabali pay, a nasurat iti tagalog wenno english. ngem ditoy, gapu iti kaaduda, mangpiliak laeng iti sumagtallo laengen nga autor nga innak iparang ken iparangarang dagiti sinuratda a patiek a historikal. isu da: f. sionil jose (maysa nga ilokano, pagpiaanna), lualhati bautista, ken jun cruz reyes.
dandani amin, no di man amin, a sinurat a sarita ken/wenno novela ni f. sionil jose ket mabalin a kunaen a historical fiction (saan la a ti "vibora!" a kas naited a sampol ni apo duque iti "makunana").
malaksid iti nadakamatkon a "po-on," historical met, ania pay, ti "tree," "my brother, my executioner," "the pretenders," nangruna ti "mass." wen met, ta dagitoy a novela ngarud a maaw-awagan kas "rosales saga"–manipud "po-on" nga agultimo iti "mass"–ket awagan a mismo ti autor ken dagiti kritiko a kas historical. dagitoy a "five novels which encompasses a hundred years of philippine history, from 1872 when the three pilipino priests–gomez, burgos, zamora–were martyred, to 1972 when marcos declared martial law," kas naipasingked iti blurb dagiti libro.
uray ti "ben singkol" (backgrounderna ti word war 2, pannakilaban kontra kadagiti japones), ken ti "ermita" ("here is manila–before 1941, during the tumultous years of the japanese occupation, and the corrupt marcos regime"), ken nangruna ti "viajero" ("a novel of history, of these islands and their people long before the spaniards came… the epic voyage of the filipino, from the earliest contact with china, through magellan’s tragedy in mactan, onto the heroic voyages of the galleons across the pacific… [concluding] with the movement of filipino workers to the middle east… hong kong, singapore, tokyo…").
no basaem dagitoy nga obra ni apo frankie, kasla agbasbasaka met iti mas nabatbatad ken napudpudno a panangisarita wenno panangiladawan iti pakasaritaan ti pagilian, iti man adayon a napalabas wenno iti asideg pay laeng a napalabas wenno iti kalkalpas nga agdama ken iti mismo nga agdama. partikular a magusgustuak ti "po-on" (obvious met, aya, ta sangkatabtabko ditoy). ditoy met ngamin a partikular a nairaman dua a notable events ken dua met a notable names/heroes iti established philippine history. ket ditoy a kasla makapudno a talaga ti definision iti no ania ti makunkuna a historical fiction. ti kaadda dagiti pudno a personalidad ken events iti ammo ken ammo a pakasaritaan a kas kada mabini ken del pilar ken ti idadagas ni mabini iti rosales ken ti napasamak a gubat iti tirad pass, saanda a fictive laeng a kas karakter ken pagteng iti maysa a fictitious a sinurat. kas kuna met laeng ni apo jose iti pakdaarna iti libro: "except for mabini’s brief sojourn in rosales, pangasinan and the battle of tirad pass, all the events in this novel are fictitious."
kunaek pay a maysa nga ulidan ti "po-on" tapno maammuan ken maadal ket makasurattayo iti kapkapnekan ken nakapimpintas a historical fiction a saanen a nasisita nga intay’ pay kasapulan nga ikkan iti nagadu nga endnotes ti suratentayo a fiksion. adalentayo daydiay teknik ken wagas a namay-an ni apo jose iti pannakikadkadua ken pannakipatpatang ni istak ken ni mabini ("the cripple") idiay rosales, nangruna ti inna pannakikadua kada del pilar ken katipuneros a nagtagi-mauser ken pannakiranget met kadagiti norte americanos a nagtagi-krag iti battle of tirad pass.
kas koma iti "’gapo," nairaman iti maika-6 a chapter ti "maikling balik-aral" a marasalaysay maipapan iti pakasaritaan ti u.s. military bases iti filipinas.
kasta met laeng iti "dekada ‘70" iti maika-15 ken maika-21 a chapters ken iti maudi a chapter a "sa pagtatapos" naibudi dagiti marasalaysay maipapan iti kasasaad ken sasaaden kadagidi a panawen idi 1970s iti babaen ti new society ken martial law.
iti "bata, bata, pa’no ka ginawa?", nupay abbaba laeng, naisingit latta kas ramen dagiti nawaya a pasalaysay a dakamat iti martial law, aquino assasination, kdpy.
ngem iti "desaparesidos" la ngarud, adda pangatiddogen a kasla feature article nga insingit ti autor iti nagbaetan ti maika-9 ken maika-10 a chapters, a napauluan iti "once upon a fairy tale, o ang pag-iibigang marcos-us" a maipapan, siempre, ken ni marcos, ti martial law, ti new society, ti aquino assasination, a nagultimo iti edsa people power.
saanen a masapul nga agusar ni bautista iti footnotes wenno endnotes. gagangay ken natural a nakabinggas a mismo iti estoria ken panagestoriana dagiti factual a pasamak iti historia, ket no basaem dimon ikankano no fiction wenno nonfiction ti obra ket ti importante ket maabbukayka, masulbogka, matignayka, wenno masaktanka wenno masairka ket mapalsianka, iti kinapudno.
no basaem, saan met ngarud a biograpia koma ta patiem lattan a fiksion iti unique nga estilo ti panagsursurat ni reyes. ngem maidasig latta kas literatura. ken siempre, kas historical fiction (no patiem a fiksion, naifiksion, fictionized).
paset la ngarud met ti historia dagitoy a kabibiag wenno padas. ti objective ni reyes ket maisuratna, mairekordna met ti pakasaritaan iti biag dagiti aw-awaganna iti "etsa-puwera" iti established man a kagimongan wenno historia (ket dagitoy met ti inna impan a karkarakter la ngarud iti novelana nga "etsa-puwera"). ket babaen ti testimonia a mismo dagiti sibibiag a nga agbibiag, inna sinurat ti bukbukodda nga estoria.
ket manen agsubli ti saludsodtayo: dagiti la kadi ngamin, aya, nalalatak/naindaklan a tattao wenno dagiti mabigbig a bannuar ti mabalin a karakter iti maysa a historical fiction?
iti "etsa-puwera" ni reyes, pinagbidana dagiti saan a bida iti estalisado a pakasaritaan. iti blurb ti libro, kastoy man ti naibaga: "kuwento ito tungkol sa mga taong laging nasa laylayan lamang ng kapangyarihan. mga minorya sila noong panahon ng kastila… kuwento rin ito ng mga taong may kapansanan. sila na hindi maganda o buo, sa pamantayan ng ‘normal’ na lipunan. sila na salat sa pinag-aralan, at salat sa kabuhayan, silang lahat sa loob ng daan taon, silang mga etsa-puwera. silang namumundok pa rin hanggang ngayon sa paghahanap ng laya. silang nagsusulat para may makausap. noon at ngayon, sila ang mga etsa-puwera, kabahagi ng lipunan, pero laging tinatapakan."
uray ti "ang aso, ang pulgas, ang bonsai at ang kolorum" ni jose rey munsayac, dagiti met la kadkadawyan a tattao ti nagbalin a bida, imbes a dagiti am-ammo a nagan wenno lidlider ti revolusion. kuna ti blurb ti libro: "ang nobelang (ito) ay kasaysayan ng ilang henerasyon ng mga pangkaraniwang tao na nasangkot sa iba’t ibang panahon ng paghihimagsik. xxx … nasuong sa isang masalimuot at awalang katapusang pakikihimagsik ang mga karaniwang tao samantalang ang mga lider nila’y patuloy na nakikinabang sa pakikipag-ugnayan sa iba’t ibang namiminuno sa bayan. xxx sa bawat himagsikan, ang mahihirap ang siyang tinatawagan at ginagawang pambala sa kanyon. ngunit sa pagtatagumpay ng himagsikang iyan na sinalihan ng maliliit, ang nakikinabang ay ang mayayaman."
adu pay dagiti kakastoy a piesa a natalged a maibaga kas historikal. ket mairaman ditan dagiti estoria maipapan kadagiti npa a kaaduan a sinurat met la dagiti kameng a mismo, a natipon iti libro a "muog."
***
ngem adda pay sumagmamano a saludsod: kasanon no "puro" (pure) a fiction ("puro nga orihinal" kas kuna pay ni apo bermudez) ti nasurat ngem naisurat ken nasurat met a sibabasar/naibasar, ranta man ken saan ti autor, iti maysa a partikular a lugar ken panawen a makuna a kadkadawyan laeng, gagangay laeng, tipikal nga away, bario, ili kas pagarigan iti kailokuan iti maysa a saan a nalatak wenno awan akemna iti establisado a historia wenno konsepto ti orthodox wenno tradisional nga ammotayo a definision wenno sakup ti patientayo a pakasaritaan?
saan kadi ngatan, aya, a historikal met? aglalo no dagiti karakter ket gagangay a tattao, mannalon, mangngalap, gagangay a taga-aw-away, bumario, umili a sitatalinaay, sikokontento ken siraragsak nga agbibiag iti maysa a natalna ken nalinak a lugar? ‘tay ngay lugar ken panawen nga awan ti rebrebolusion, awan ti rebrebolusionario, awan rebrebelde, awan gubat, awan aglalaban, awan ti matay a kas martir wenno bannuar?
naa, an’aka metten, kapid, ket saan, a, a nainhistoriaan dayta, inti’anna ngay ti histori dita, kunatay’ la ketdi, di met?
ket ipapilittayo a nasken nga adda notable people, notable place, notable event. wenno uray maysa laeng kadagitoy, kas backgrounder.
pagpampanunotan: ania ngarud ti pakaidasigan ngay ti kas iti novela a "dissoor" daydi apo constante c. casabar, a nailugar iti maysa a tipikal nga away ken ili iti kailokuan iti panawen a makunkuna a "peace time" wenno idi 1920s-1930s a kasakbayan ti world war 2? wenno uray ti "umuna a bukel" a novela met laeng ni apo casabar?
apay met, kunayo? patiek a historical records dagitoy ti particular a period wenno time/era iti adda a sapasap a pakasaritaan ti kailokuan ken iti pagilian iti dayta a partikular a lugar wenno disso, uray man pay no fiksion laeng.
uray man pay no fiksion laeng ngem factual dagiti naibudi ken naibinggas a rekord ti nagbaknang a cultura ni ilokano iti "dissoor" ken "umuna a bukel." saanen a nasken a mapaneknekan ti ania man ti historicity, mainaig iti cultura wenno iti antropolohia, dagitoy a fictional representation wenno accounts ti nasao a time frame ("peace time") ta ania kad’ pay ti mas historic ngem iti panangisurat wenno panangirekord in permanency wenno in posterity iti nasao a nakabakbaknang a tradision, kostumbre, ritual, aw-awid, pammati, karirikna (ket wen, a, pati pay proseso ti panagrugi ti panaguttog [ni ubing nga irong a nakakita iti karissabong, kari ni sabong, idi maukap dagiti luppo ni iday a kaubinganna a di pay idi agpampanti; wenno idi masiripna ti "nangisit a samek iti puon dagiti luppo" ti lupes a baket] ken ti panangipeksa iti uttog ["umapput uray no mammamguong"]) dagitoy a patneng nga ilokano iti maysa nga idyllic nga ilokano nga away–a kadagitoy a panawen, iti agdama, manmanon wenno awan pay ketdin a maimatangan, mapaliiw, marikna, mapadasan iti maysa nga agdama a lugar iti kailokuan?
no ditay’ kapkapnekan, ti panawen ti adda ken ultimo a mangeddeng. 50, wenno 100 years manipud ita, no addanto pay a masarakan dagitoy a sinurat ket mabasa ida, addanto kadagiti mangbasa no patienda a paset ti historia dagitoy, kas historical a records, no di man mabalin a historical fiction iti estrikto a definisionna.
panawen ti mangeddeng. ken pakasaritaan met la a mismo.
contra-villar moral dictatorship
ipostek man dagitoy nga imahen ti protesta dagiti maseknan a mannurat ken artists ken cultural workers:
ti obsenidad ti pornograpik a gakat-linteg ni ‘naw villar nga agam-ambision nga agdictador
(updated 19sep08):
ania kadi ti madlaw, makita, marikna, wenno maawatanyo kadagiti sumaganad:
Naminsan a rabii
A nag-night swimmingkami
Duakam ‘toy nobiok
A naggapu idiay Saudi.
Inikkatkot’ pagan-anay
Agraman bra ken panti
Simmakay isuna
Iti rakit nga intugotmi.
Idin ta makalagip
Bimmatok a nagpababa
Anian a nagmayat
‘Tay ar-aramidenna.
Idin ta lumung-aw
Angeskot’ agpugsapugsat
Kinunak kenkuana
O, darling naglaingka.
Sisid Marino
Naglaing ‘toy boyfriendko
Iyunana iti baba
Kalpasanna agpangato
Naglaing nga aglangoy
Eksperto ‘toy boyfriendko
Diakon isuksukat
Ni Sisid Marino.
Sumuno a rabii
Inulitmit’ nag-night swimming
Immuna a nagpakleb
Kalpasanna nagdata met laeng
Pinasikatak met isuna
Nagluganak iti rakit
Kasla helikopter
Ti innak inaramid.
Bayat ti innak panagsakay
Iti rakit nga intugotmi
Ngumato a bumaba
Agdaldalluyon daytoy bagik
Idin ta madlawko
Limmukneng, agbalawak
Pimmutok gayamen
Ti rakit a nagsakayak.
Kutkutiman ti sardam dagiti umar-aripapa nga apros.
Dakulap iti dakulap, kudil iti kudil, dam-eg iti dam-eg. Dinigos
ti nakusnaw a sipnget ti agin-innapungol nga anges.
Agin-indayon ti kortina a palpal-idan ti salemsem, rummuar-
umuneg iti ruangan ti dua a kuting nga agganggantil, agkinkinnamat,
agtintinniliw iti karamut. Ngem awan bibiang dagiti aglulualo
iti nauuneg nga arasaas. Iti atep, nagdalagudog dagiti nataengan
a paddak. Naiwayat ti nabulosan nga asug wenno riaw iti panaglinnagid
dagiti nakalamlammiis nga agong. Dagiti naginnaplit sa nagkinnawikaw
a nalamuyot nga ipus. Kasla ngipen ti ikkis a maipakdem
iti masorpresa a bao a rummuar iti abut. Gumammat ti natarumamis
a kuko, maiyilut ti nakersang ken kiote a dilpat. Sumpok
iti kasipngetan ti mapabutngan a marabutit. Maibus
met la dagiti di maibus nga anangsab ket agkirpa ti rabii. Agammusay
ti bigat a mangpadaan iti maipaburek a kape ken maiprito
a karing. Agandar manen ti siririing nga urok, mailagud-
lagud manen ti natibker, natangken latta nga ipus.
adda kadi rimsua a karkarna a rikna, ‘tay karnal a karirikna–adda kadi simken a rikna a nanggubuay iti panagtangken wenno panagbabasa dagiti maseknan a glandula wenno mabagbagi? imtogkay’ kadi, diretsaek man laengen, a nakakita, nakabasa wenno nakangngeg kadagita a ladawan, kanta, daniw, fiksion? ket no adda panaguttog, simngay kadi ti napalaus a derrep ket kayatyon a bulosan dayta nga agpagunggan a rugso ket kayatyon ti mang-rape, maki-sex, wenno agsalsal?
wenno kednganyo kadi a naalas, imoral, narugit, saan a disente dagita nga imahen, musika wenno sinuratan?
wenno naray-awkayo kadi, simple a nalinglinagy iti naapresiaryo nga estetika a patienyo a gubuay dagita kas patienyo nga obra iti arte, awan aniamanna iti maysa a normal a tao, awan dakesna iti nataengan a tao, wenno saan a makaapekto iti liberal a panunot?
ania man ti paliiw wenno reaksion kadagita nga impakitak a sampol, adda kadakayon a mangkupikop ken mangpangsingked segun iti bukbukodyo a pamanunotan ken pagtaktakderan.
ngem ken ni manny villar, senador, presidente ti senado, ken nagdeklaran a kandidato-para-pangulo inton 2010, para kenkuana, babaen ti gakatna a linteg iti senado, amin dagita a kita wenno klase ti ladawan wenno sinuratan ket obscene ken pornographic, makapauttog kano unay, sulbogenna ti rikna ket pagderrepenna ti isip iti narurugit ken naaalas a panagem, makadadael iti panunot ken kinatao ket tubngarenna kano ti nasayaat nga ugali ti tao.
ket gapu itoy, inggakat ni madaydayaw a villar a nasken a maaresto, matiliw, madusa ti asino man nga agaramid, agputar, aglako, agipabuya–dagiti mannurat, dagiti artist, dagiti performer, dagiti director, dagiti publisher ken aminen a maseknan ken adda pannakainaigna iti pannakaparnuay dagitoy a naaalas, narurugit, makapaderrep a bambanag.
ti dusa a kayat ni honorable senator villar?
kayat ni villar, sika a derrep, uttog, a mannurat, sika nga imoral nga artist, sika a bagtit ken dasi iti nalinteg ken natakneng a gimong nga adipen ti arte ken cultura, kayatna a mabaludka iti 3 a tawen agingga iti 6 a tawen, wenno 6 tawen agingga iti 12 tawen, depende iti aramid/inaramidmo a kinabastos. malaksid a maikulongka, kayat pay ni villar a sika, sika a mangurkuranges ken mamirmiraut a mannurat ken artist ket agmulta iti 100,000 a pisos agingga iti 300,000 a pisos, wenno 200,000 pisos agingga iti 500,000 pisos, wenno 500,000 pisos agingga iti 1,000,000 pisos, depende iti aramid/inaramidmo a kinaimoral.
tapno mamatikayo, adtoy ti sumagmamano a paset ti senate bill ni villar (mabalinyo a downloaden ti sibubukel a kopia daytoy iti http://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=14&q=SBN-2464):
daytoy man ti parupa ti nasao a bill:
regardless! regardless of the motive, my ass! anian a kinapasista a panagpampanunot ti kastoy a maibusor pay met ngarud kadagiti mannurat, artists, cultural workers!
ania man ti motibom, intensionmo, panggepmo, planom, namkuatam a nagsurat, nagputar, nagpinta, nagakem, nagipablaak, nagipabuya, nangkanta–nasayaat man wenno dakes, pagimbagan man wenno pagdaksan, pakaidayawan man wenno pakaibabainan, pakabigbigan man wenno pakatagibassitan–awan dayta a banag ken ni villar. padapada amin, awan pakaigidiatan, ket dimo mabalin nga ikalintegan, irupir. tiliwennaka ni villar ket ikulongnaka ken multaennaka iti agingga iti sangariwriw a pisos.
dayta ni villar, ti maysa a napigsa kano a para presidente inton 2010.
namak payen no isunto ti mangabak, apo, anian a kalak-aman ti pasarento dagiti adipen ti arte iti filipinas! no ita a senador pay laeng ket agpampanunoten, agar-aramiden iti linteg a kayatna a maipakat kontra kadagiti patien ken ammona a kabusor ti bukodna a panangipapan ken definision iti maysa a nadalus, natakneng, nalinteg, nawaya, naragsak ken napintas a sociedad wenno gimong, anianto ketdin inton isuna ngatan ti presidente?
panagkunak, agut-utek a dictador a mara-hitler met ni daytoy a manny villar ket dagiti pay met mannurat, artist ken kapadada ti pagpupudotanna.
saan pay met ketdi a naaprobaran wenno naaramid a kas naan-anay a linteg ti gakat ni villar. ta gakat pay met la ngarud daytoy. ngem madaman a mapagnunumuananda daytoy iti senado. ngem itoy a gakat, makitatayon ti mentalidad ken kombiksion ti maysa nga agam-ambision nga agbalin a pangulo ti republica. kaniak a biang, makitkitak nga iti maysa a villar regime, kasla martial law, wenno nakarkaro pay ngem martial law, ta sigurado biagennanto manen daytoy a senate bill (no di man agmata ita a panawen) ket awanton samirna ta isunto metten ti presidente, ket mangbukelto iti kasla maysa a gestapo wenno kempetai a grupo, wenno kasla dagitay ahente ni big brother, nga awan sabali nga obraenda no di ti agsiim, agtiliw, agibalud kadagiti mannurat, artists kdpy a patienda a kabusor ti moralidad; ken agserrek kadagiti pablaakan, printing press, galeria, teatro, museo, pagsinean, movie studio, estasion ti tv ken radio, etc. ket samsamen ken dadaelenda dagiti libro, script, pinintaan, kanta, pelicula kdpy a materiales a patienda a kas obscene ken/wenno pornographic. ket wen, uray iti internet, tiliwenda dagiti bloggers, chatters, surfers, users, serraanda dagiti blogs ken sites, kumpiskaenda dagiti computers nga usar, dagiti servers, balunetanda dagiti internet service providers ken aminen a mainaig.
nakabutbuteng daytoy a senario a posible a mapasak iti rehimen ni villar no di agbalbaliw ti akikid ken nakangepngepngep a kapanunotan ken pamanunotanna maipapan iti no ania ti makunkuna nga "obscene" ken "pornographic" no inaigmo iti arte.
ti ket tured ken puskol ti rupa dagitoy a politiko, dagitoy a senador, nga agibando ken agisayangkat iti kakastoy a kita ti rebbengna a masurot a linteg iti moral a biag ken panagbiag, iti baet ti nakaro nga imoralidad, korupsion, kunniber ken dadduma pay a nakaap-aprang a naaalas ken narurugit nga aramid iti gobierno a mismo (malakaniang, senado, kamara, korte, awan dulianan), ket addada met dagiti agindadalus, agintatakneng, aginlilinteg, aginsisingpet.
ala, diakon saritaan iti adu daytoy agdama a panagaapada ita iti senado, maipapan iti akusasion ni lacson a panagkunniber kontra a mismo ken ni villar. mabalin a paset la daytoy ti nasapa a pinnerdi-pinniltak-dinnadael mainaig iti umadani nga eleksion-presidensial inton 2010. ngem ti la makunak ket pirmi nga obscene, nakaro a kinaimoral dagita nga aramid a "double insertion" tapno laeng madoble ti pondo dagiti favoritoda a projecto kadagiti bukodda a distrito wenno teritorio, wenno dagiti bukodda a negosio.
iti luksaw ken rimonko iti daytoy a gakat ni villar, maibusanak iti balikas a pagtubngar. ket adtoy man a pangsupusopko laengen ti nasao met ti maysa a maseknan a blogger, mainaig iti kunak a panagindadalus dagiti kas ken ni villar:
adda kadi a talaga natalged ken naan-anay a moral ascendancy ni villar tapno adda met pamkuatanna nga agisingasing iti nasken a masurot ken matungpal a linteg iti moralidad iti filipinas?How did these legislators in Congress, and now the Senate, become the judge of “impure thoughts,” “erotic feelings” and the corruption and depravity of the human mind? If anything, given their track record, the public wonders about these legislators’ own impure thoughts, their erotic feelings and the corruption and depravity many of them have been involved in. In a word, the public would like to know what right and qualifications does Senator Manny Villar who introduced the bill, to pontificate and judge what we should draw and paint, read, listen to, watch, google, and send at any time?
agpanunottayo, nangruna kadatayo a mannurat ken mangipatpateg iti arte ken culturatayo. ditay’ itulok a gamsawen dagitoy a politiko ti wayawayatayo iti panagsurat, panagipeksa, panagsao, panagiwaragawag a gargarantiaan ti agdama a constitusion ti filipinas. ditay’ itulok a kontrolenda manen ti prensa, ti pluma, ti isip, ti nakem, ti takiag, ti gemgemtayo. never, and never again!
wen gayam, dagiti sampolko iti ngato, ti painting ket pinintaan ni fernando amorsolo. liriko met ti maysa kadagiti popular ita a kanta iti kailokuan, ti "sisid marino" ti sumuno a texto (mabalinyo a denggen iti youtube, no kayatyo, isuna laeng ta masapul nga adda bukodyo a youtibe account). ken dagita panid a paset ti libro a desaparesidos ni lualhati bautista (ania ket ngatan a pungtot ni villar no mabasana daytoy, nagiyot da roy ken anna [diaske, kanagnaganko pay, giem!] iti kuarto iti simbaan ket adda pay rebulto ni kristo nga agbuybuya! very indecent! very offensive ken contrary iti good customs ken religious beliefs daytoy, apo senador, korapenna la unay ti human mind, senior senador!). paset met ti daniwko a nangabak iti rfaafil ti texto ti daniw ti naudi a sampol.
nalabit, no maipakat itan ti linteg ni villar, delikado la ketdi ngatan dagiti nakin-gapuanan kadagita a sampol: sursoren dagiti aso ni villar dagiti galeria, studio, museo ket regkasen ken puoranda dayta painting ni amorsolo ket tiliwenda dagiti akinkukua wenno manarawidwid kadagiti nasao a galeria, studio wenno museo; arestado met a sigurado dagiti singer, lirisista, komposer, pabliser dagita a kanta; tiliwendak la ketdi met ngata ket ipupokda, piman, sadak multaen iti ginasut a ribu a pisos (apo, pangalaak ngatan iti pagmultak no kua? awanto pay gasut a ribu a pisos ti pategna ti adda nga assetko, piman). ket ni aling lualhati? saan ket ngata itan a makaligtas kadagiti aso ni villar, tiliwenda la ketdi nga ibalud. ken aminen a guilty, culprit a mannurat ken artists iti intero a pagilian.
kabayatanna, adtoy man ngarud ti dua nga obscene ken pornographic (segun iti panangipapan ni villar) a sinuratko (pinutarko dagitoy idi pay 1994 ken 1995, nairamanda iti libro a rissik) a ruknoyko ken ni honorable senator manny villar:
SAAN MET NGAMIN
ngem saan met ngamin
a ti utek ket kas iti puso koma
a rikna la a rikna
iti ayat wenno gura wenno limdo
ken ania pay. ngem panunot
ketdi a panunot iti ayat wenno
gura wenno limdo ken ania pay.
ket agderrep latta adu nga isip, adu a konsensia.
ket saan met ngamin
a ti puso ket kas iti buto koma
a no umtog ket uki ti kayatna
a sublisublian a pagaponan
tapno pagungganna malpaag. ngem
rikna ketdi a rikna, awan patingga
di umlay, kinod a kinod bitekna.
ket agparuar latta adu a dara, adu a rikna.
saan met ngamin
a ti buto ket kas iti agong koma
a no makaangot iti bangsit
ti anglit ti sip-ang wenno angpep ti uki
ket dagus a paapput. ngem ketdi
kaykayatenna, bangbanglona ti pay-ud
di nagkawkaw man wenno naangri
a balasang, basta balasang uray nalasang, basta naguki.
ket agtupra latta adu a daga, adu a ngatangata.
saan met ngamin
a ti utek ket puso
a ti puso ket buto
a ti buto ket agong.
ngem adda utek ti buto.
adda puso ti utek.
adda buto ti puso.
adda agong ti utek.
adda puso ti buto.
adda buto ti agong.
adda agong ti puso.
adda utek ti agong.
adda buto ti utek.
adda puso ti agong.
adda utek ti puso.
adda agong ti buto.
SIASINO A MADAYDAYAW
siasino a madaydayaw, aya
ti immuttot kadatayo? wenno
nakapultit ket ngata, wenno saan
a nagilo? ta nagbanaal, nagbangsiten, aya
‘toy aglawlaw? yutninana, siak ti tuduenyo?
gapu laengen, ‘ya, ta mannanganak iti bagas kamotit
ken narawetak iti birabid, ken gapgapuk nga immigid?
awan, awan ti mangamin, agpudno
tapisentayo ti mangapput agongna, agbanang-es
disnogen ti agsakit tianna
dusaen ti makatakki: asukaranna ti buris ken tabbelna: ikkanna
iti yelo, lamutenna a naimas a halohalo
awan, awan ti mangamin, agpudno?
ala, siak, siak ti immuttot, appo
a madaydayaw, ngem:
ania komat’ bibiangyo, makiang-angotkay laeng
(ngem apay ngamin
a tipdem, ibainmo ‘ta uttot
wenno maganatan a takkim?
ibulosmo ketdi, iyiblengmo lattan:
bay-am ida a naseselan
bay-am ida a nababanglo
bay-am ida a di umut-uttot
bay-am ida a di tumaktakki
ta bumtak ti tianda
ta bumtak ti buyokda
ukininada, butoniamada)
daytoy man. natural, no tantanawtawem ti maipapan iti labus ken kinalabus, tabbed met no sibabadoka a mangtaltalanggutang, di kadi met?
natural, nakaparsuaan dayta kinalabus. labus a taudan, taudan a labus. nanipudan ti sipud, sipud ti panipudan, panipudan ti nanipudan.Is it art? Teacher strips in class
POSTED: 0806 GMT (1606 HKT), September 28, 2006BEIJING, China (Reuters) — A Chinese culture ministry official has denounced a university professor who stripped naked in front of students and teachers during an art class, a Chinese newspaper reported on Tuesday.
Mo Xiaoxin, a 56-year-old assistant professor at a university in Changzhou, in eastern Jiangsu province, shocked students by stripping during a lecture on "body art" to emphasize the "power" of the body and to "challenge taboos," the Beijing News said.
"There are no taboos in the field of research, but to do this directly in the course of teaching is obviously not appropriate," the paper quoted Tian Junting, a culture ministry official, as saying.
The lecture was part of a course within a newly established "human body art and culture" research institute — China’s first — at Jiangsu Teachers University of Technology, the paper said.
Mo arranged for four other models, including a man and woman in their 70s or 80s, and a younger couple, to strip naked in front of the class while he lectured, the paper said.
During the nearly hour-long class, Mo also invited students to take their clothes off.
"Professor Mo appeared emotionally excited at the time," the paper quoted a student as saying. "As he was talking, he undid his belt and took off his pants, and stood naked in the middle of the lecture podium."
The naked lecture made many of the 30 or so students feel "uneasy," the paper said. "Some kept their eyes trained on the ceiling, some awkwardly bowed their heads and stared at the ground".
Tian, the culture ministry official, said the course was still in a "research phase" and it wasn’t yet known whether it had produced "positive or negative effects."
"The Origin of the World (L’Origine du monde)" (1866),
impinta ni Gustave Courbet; masarakan iti Musée d’Orsay idiay Paris
