ne, makaparagsak man, piman met, a mabasa nga adda met ti maipapan iti st. paul university (iti tuguegarao city, cagayan) iti bannawag! nakigtotak a nakakita iti salaysay maipapan iti panagmulada kano met, piman, iti makunkuna a "diamond jubilee tree" iti ikub ti nalatak ken prestihioso nga universidad iti tanap ti cagayan (ken iti filipinas–ken iti payen kano sangalubongan, kas mapapati, global kunam man [hmm, adu mammet ngamin ti chinese kada korean nga estudiante iti es-pi-yu wenno es-pi-yu-pi, isu nga international met piman]).

 

nasdaawak, a, ta diak man la ipagpagarup nga ammo ti spu/spup ti existencia wenno kaadda ti bannawag kas babasaen (wenno kangrunaan a pagiwarnak dagiti ilokano) wenno kas institusion itan nga ilokano. sa ket padayawanda metten iti maika-75 nga aniosna (ti bannawag) babaen ti panagmulada met iti kayo iti solar ti universidad.

masaok ken paliiwko la daytoy kas sigud a "taga-spu" wenno "paulinian" a makunkuna ta nagobraak met iti nasao nga universidad iti aganay nga 11 a tawen, piman. iti kaunday dayta a panagtrabahok wenno kaaddak iti spu, ladingitek nga ibaga nga unheard wenno non-entity ti bannawag magazine iti spu. no inka iti nakadakdakkel a napabaro a library ti universidad (college library), awan man laeng a nairaman iti periodicals section ti kopia ti bannawag magazine! wen, saan a subscriber wenno naggatgatang ti spu libraray iti daytoy a kangrunaan nga ilokano magazine iti lubong. idi damo, ti makitkitak nga adda ket liwayway magazine met, ti kangrunaan a tagalog magazine (idi; saan san ita?)

nakalkaldaang ngarud ta uray idi adda impaulog ti deped region 02 a bilin kadagiti grade/high schools a mapagbalin kas maysa a reading material ti bannawag, saan sa a nagtungpal wenno simmurot ti spu. a, ngem saan met ngamin a nasken nga agtungpal wenno sumurot ti maysa a privado nga eskuelaan iti ania man nga ibaga ti deped ta kangrunaan met a para kadagiti public schools ti bilin–saan a nasken a sumurot dagiti privado.

iti spu, naturay ti "speak english" ket ma-discourage ti ibanag, itawes, ilokano ken uray tagalog. saan met ketdi a kas iti dadduma a public schools a multaenda pay dagiti ubbing nga agsao iti nakaiyanakan ken kabukbukodanda a pagsasao. ngem no di man agengli-english ti ubing a paulinian, agtagtagalog ketdi ket dayta ti kangrunaan a pagsasao dagiti ibanag/itawes ken ilokano nga ubbing iti spu: tagalog, wenno english. (tagalog ti kangrunaan a pagsasao iti tuguegarao, nangruna iti centrona, ta maballin a feeling taga-city wenno feeling-manila ti kaaduan nangruna dagiti agtutubo.)

ngem diak ketdi ammo itan ken iti napalabas a dua a tawen (a kaawankon iti spu), amangan ket no addan bannawag magazine iti library ti spu. wenno baka rugiandan ti agsubscribe para kadagiti librariesda (college, high school ken grade school) gapu iti "panangpadayawda" metten iti bannawag babaen ti panagmulada iti 75 kano a pias (pias, apay met a pias a nakaal-alsem, manong jim? naalsem ti pammadayaw ti spu iti bannawag? hahaha! ngem naimas ketdi a pagsigang, ken pagdalus pay iti namureng a kuko wenno agkurkursing a kudil, heh!)

wen, in fairness to manong jim p. domingo, ammok nga isuna ti nakinnakem iti daytoy a panagmula ti spu iti "bannawag diamond jubilee tree." lugayak ni apo domingo iti daytoy a gannuatna. ket sapay la koma ngarud ta manipud itan, naynay metten a padpadayawan koma ti nalatak nga universidad ti bannawag. mangrugi daytoy iti simple a panagsubscribeda iti bannawag magazine ket maidispley a prominente iti periodicals section dagiti libraries ti spu tapno ma-encourage met ti panagbasa iti ilokano dagiti estudiante ken empleado, ilokanoda man wenno saan. kangrunaanna, tapno ma-appreciate met dagiti paulinian ti ilokano literature ken maam-ammoda met dagiti mannurat nga ilokano–nangruna dagiti taga-cagayan valley (ahermn, ahermnn!). mabalin a di ammo ti kaaduan ita iti spu nga adda pay idi mannurat nga estudiante ken teacher a nakaipablaak met iti bannawag iti ababa a sarita–isu ni maricel fernandez (gomez itan) a taga-enrile, cagayan.

malagipko, idi addaak pay iti spu, amangan no siak laeng idi ti paulinian nga aggatgatang iti bannawag. wenno ti agbasbasa itoy. ket ti panaggatgatangko ken panangitugtugotko pay iti kopia ti magasin iti ofisinami, baka dayta laeng ti gundaway, piman, a nakastrek met ti bannawag magazine iti ikub ti spu! (well, arguable ketdi daytoy, mabalin nga adda/adu met ti kaduak idi, ngem awan ti ammo/am-ammok idi a paulinian a managgatang ken managbasa, nangrunan dayta agsurat ken agpaipablaak iti bannawag; laksid ketdi ditoy daydi panawen nga adda met aktibo a GUMIL iti spu ti sumagmamano nga estudiante, a saan met a nagbayag nangruna idi agturposen dagidi ofisiales, kas kada jenerwin bacuyag, freddie masuli kdpy).

malagipko met, nupay ammodak ti dadduma a katrabahuak ken estudiante idi kas "writer," adu ti di makaammo a mannuratak wenno agsursuratak met iti bannawag. ti ammoda ket english wenno tagalog ti pagsursuratko. nangruna idi napagasatanak met a nangab-abak iti palpalanca awards, adda met kasla acknowledgement idi kaniak babaen ti kasla panangkablaawda kaniak ken panangdakamatda kaniak kas "palanca awardee" kano iti listaan dagiti paulinian achievers sa daydi, piman, ken iti pannakaisurat ti maysa nga artikulo maipapan kaniak a naipablaak iti "the paulinian" nga ofisial a pagiwarnak ti spu idi. saan ketdi a nadakdakamat dayta bambannawag ta nangnangruna daydiay palpalanca.

malagipko pay a no tiempo idi iti panagaaramidan iti research paper wenno term paper kadagiti subject iti philippine literature wenno regional literature, adda dagiti college students nga umay kaniak ket palutpotendak maipapan kadagiti naduktalanda a sinuratko a sarita wenno daniw. anian nga ayatda kano ta nakasarakda iti "writer from cagayan valley" iti mismo nga spu. saanda kano a masarakan dagiti tattao wenno nagnagan a naikabkabil kadagiti texbookda iti phil lit a taga-tanap ti cagayan. kunak met, ket no nagadu a mannurat iti cagayan valley, nagadu nga ilokano a mannurat iti cagayan, nagaduda pay a mismo iti tuguegarao! ngem awan kano met iti libroda, wenno awan kano pay nabasbasada a gapuanan dagitoy a mannurat (nga innaganak, kas kada dionisio bulong, meliton brillantes, vic pacursa, rosito pimentero, prodie padios, ariel tabag; wenno juan quimba, arsenio ramel, samuel corpuz, kdpy). idi dakamatek ti bannawag, lallalon ti ngilangilda (malaksid iti sumagmamano nga ilokano nga estudiante a nangibaga nga aggatgatang kano ken agbasbasa iti kasta ni tatang, inang wenno lolo ken lolada, idi angged). dida pay ketdi mamati nga adda met dagiti libro nga ilokano–dagiti nailibro a gapuanan dagiti mannurat nga ilokano–ta pulos a dida pay nakakita wenno nakasagang kano iti kasta a libro iti nagdakkelan a moderno a library ti spu! (naimbag ketdi ta adda sumagmamano a libro nga ilokano nga indonarko idi iti spu library (dua a kopia ti "anaraar" a libro ti gumil metro manila a nakairamanan ti maysa a saritak, ken maysa a kopia ti "sagibo" a libromi idi nga agtutubo nga ilokano writers; diak la ammo no adda pay dagitoy nga iloko books iti spu college library ita, ala, ket rare books dagitan!).

kaaduan ngamin a pakasarsarakan dagitoy nga students kadagiti gapuanak kano ken no apay a maduktalanda a maysaak a "writer from cagayan valley" ket babaen ti google–kadagiti im-impanko iti internet a sinuratko nga ilokano (ken tagalog), iti blog, ezine, personal websites, ken lately iti facebook, manipud pay 1997 a panangipanko iti maysa nga ilokano website ken ti pananglukatmi idi iti maysa a kaduak iti maysa nga ilokano e-zine. ditadak a masarsarakan. ket agingga ita, adda pay latta dagiti pagammuan ta agemail kaniak wenno ag-message kaniak iti facebook ket dawatenda nga ilawlawagko kano ti kastoy wenno kasta a sarita wenno daniw, no apay a nasuratko ken sinuratko, no ania ti kayatko nga ipaduyakyak, no ania/asino kano ti inspirasionko, no manon ti edadko, no baroak pay, no…. hehehe!

ngem i’m digressing. ti la napnapananna metten ‘tay ibagbagak maipapan iti spu ken bannawag, wenno spu iti bannawag, naibannawag ti spu, piman. ngem manen, no koma ngamin adda met kopia, aya, ti bannawag iti spu library wenno uray kadagiti offices iti ayan dagiti nakadasar a babasaen a magazines, di kad’ familiar koma dagiti paulinians iti daytoy a magasin dagiti ilokano. ket saan met koma nga agtangawtangaw dagiti estudiante no kua no pagsapsapulanda kadagiti mannurat iti cagayan valley wenno kadagiti mannurat nga ilokano.

ngarud, kas nakunakon, rugi koman daytoy a pannakaibannawag ti spu, ti pannaka-es-pi-yu-pi met ti bannawag. amen, amen, amen…!