mannurat.com

maysa kadagiti kunkunak a nagatangko a "cheap books" iti nbs-tuguegarao daytoy baro a novela ni lualhati bautista a "desaparesidos." cheap ta P150 laeng, a kas met laeng ka-cheap dagiti dadduma a librona a mailaklako a kas iti "dekada ‘70," "bata, bata, paano ka ginawa?," "’gapo" kdpy. ngem uray makuna a saglalaka (saglalaka, dim’ ket kunkuna, aya, ta estratehia daytoy ti komersial a panagipablaak, ag-mass produceka iti pocketbook-style a literary work dagiti sikat nga autor, iti uray cheap printing materials, ilakom a nalaka, ket addayta, kasla hot cakes a gatangendan, sika), ammom metten, basta no obra ni lualhati bautista, saan a saglalaka ti kalidad ti novela. nakapimpintek a realismo, social realism a nakabilbileg ken nakaap-aprang.

daytoy "desaparesidos," umarngi iti tema wenno subject iti "dekada ‘70." maipapan met la iti martial law. iti diktadoria. ken iti panagari-ari ken panaglablabes nangruna dagiti militar kadagidi a panawen. nupay kasta, immurdas ken dimmur-as iti post-edsa people power revolution ti panawen ti "desaparesidos." estoria daytoyen dagiti biktima ti kallabes a martial law regime. saanda laengen a laglagipen ti napasaranda iti ima dagiti militar ta saandan a nasken a lagipen ta paseten ti biagda ti padasda, saanen a nasken a malagip ket isapsapulanda iti agdama iti closure, nangruna ket adu dagiti mapukpukaw a sapsapulenda pay laeng ken mabalin a didan masapulan, annak man, ipatpateg a tattao, kinatao wenno katatao.

no nabasayo ti "dekada ‘70" (maiganetget a basaen ti orihinal a version daytoy, a saan la a buyaen ti peliculana) ket naaliaw wenno naasiankayo iti nagpasaran dagiti karakter sadiay, ad-adda nga agkintayegkayo iti kinasabrak ken kinasaem la unay ti kinapudno iti "desaparesidos." adtoy manen ti kaay-ayotayo nga estilo ti prosa ken panagfikfiksion ni bautista. nalag-an, simple, taglish. ngem inna iparang ken iparangarang ti nakaam-ames ken nakaap-aprang iti awanan kinamikki ken kinamanagimpaparang a panangiladawan ken panangidalget iti nakem, konsensia ken pannakaawat.

sampolantayo dagitoy a paset ti novela:

awan pay nabasak, siempre, a kakasta a kaprangka wenno kadiretso wenno kadursok a panangiladawan iti literatura nga iloko. ket no parikuttayonto payen dagita "tagidaksentayo" la unay a balbalikas iti sex a kas kadagita "putang ina," "kantot," "salsal," "suso," kada "tamod," ’sinno koma ita ti makaitured nga agsurat ken agipablaak met iti kas kadagita isursurat ken panagsursurat ni bautista?

ala man, ’sinno ti makaitured a mangisurat iti "ukininam!" wenno "yutniinam!" sa maipablaak? agpatinggatay’ laeng met, piman, iti "’niinam!" wenno "ukistibulong!" ta dagita laeng ti nadaydayaw wenno nanakman kan’ pay idi, aya, a maipablaak wenno mabasa ti kaaduan a pipol. piman.

’sinno ti makaitured a mangisurat iti "Ke’ no iiyutendakan ngay, dim’ pay la ammo?" "Iyutem ket kais-isbona laeng, nakaang-angseg, a, deyta!" wenno "Ket kabayatan a babbaboyen dagiti soldado, adda nagsalsal kadagitoy a sangonsango. Ammona ta impunas daytoy iti rupana ti kapsit. Impilit pay daytoy nga inserrek ti ramay daytoy iti bibigna."

awan la ketdi. sumken la ketdi manen daytay moralista la unay a mentalidadtayo a mannurat nga ilokano a narugit, naalas, kinabastos, awanan modo, awanan urbanidad ti kakasta nga isurat ken masurat.

kangrunaanna, awan pay nabasak ketdi a fiksion nga iloko maipapan iti martial law a nangiparang nga awanan amak ken bias iti side dagiti biktima ti diktadoria (laksid, siempre, iti english, ta adda met dagiti nagsursurat maipapan iti kinadangkok ti martial law, kas kada f. sionil jose, gregorio brillantes, ken of course, ni jose maria sison. ilokano dagitoy!). awan pay ammok a nagsursurat nga ilokano a mannurat iti iloko maipapan iti nalidem ken nakaal-alingget a paspasamak iti martial law. no adda man nasurat wenno nagsurat idi, bin-ig a pammadayaw ken/wenno developmental wenno ‘tay moralista a kita ti fiksion maipapan iti kinaimbag ken kinasayaat ken kinatan-ok ti bagong lipunan, green revolution, masagana 99, kabataang barangay, wenno iti kinamalalaki ni fm, kinapusaksak ni imelda, wenno ketdi iti kinasiglat ken kinabannuar dagiti armendo a pc a makilablaban kadagiti demonio a burangen a komunista ken agkilaw iti batillog a juramentado a moro a nagtagi-kris, kdpy.

which is just natural met ketdi. dimo mapabasol dagiti mannurat nga ilokano idi, a. alangan met a tuladenda idi, aya, dagiti dadduma nga aktibista a mannurat a tagalog a nakawaywaya nga agsursurat iti kayatda a suraten maipapan wenno kontra iti martial law wenno ken ni marcos. awan ti mannurat nnga ilokano nga aktibista idi. malaksid laeng iti kas ken daydi apo donato b. abanilla ti abra nga aktibo a maibilang kadagiti bannuar ti fqs. ken dadduma pay dita nga adda iti u.g. idi. hmm, tagtagilakaem met, aya, ngamin ti agintutured kadagidi a panawen? nalabit, agamak ti dadduma nga ilokano writers idi iti pagpaspasaran dagiti tagalog ken dadduma pay a writers a matiltiliw sa mai-detain iti istakeds ti militar. sa maparparigat. sa agpukaw lattan. desaparecidos. ngem ita ketdin, pagtangsit ketdi dagidi writers idi a naibalud, detainees, dagiti na-torture, nagasat a di naipalnaaw, ti padasda iti panawen ti martial law. nakain-indaklan man ita a kas badge of honor a kasla badge of courage ti napintas a gasatda a naikulong, naparparigat idi panawen ni lakay marcial. adda nga adda a mabasam dayta iti biodata dagitoy a mannurat, dayta nagpasaranda.

aniaka ketdin, ania ngay, piman, ti maexpektarmo kadagiti mannurat nga ilokano idi dekada sitenta ken early ’80s? ket no ninto pay apo marcos idi ti honorary president ti gumil filipinas, kadagidi a panawen! natural, no agsuratda idi, kaaduan kadakuada, bin-ig a panangidaydayaw ken panangisaksakit iti "baro a kagimongan" (padasem, kas pagarigan nga ukagen daytay antolohia ti gumil filipinas a "ferdinand e. marcos: kalasag ti filipinas" a ruknoy pay iti kasangay daydi fm). ’sinno koma met a mannurat nga ilokano idi, aya, ti di mangitangsit wenno mangilastog a "kammannuratanda" ken "kagumilanda" ti presidente ti republica ti filipinas? rabrabakem dayta?

dayta ti maysa met a kunaek a "nakas-ang" a panawen wenno era ti literatura iloko. awanantayo iti maipagpannakkel met a kontribusion a protest literature iti panawen ti linteg-militar a kas iti itangtangsit dagiti mannurat a tagalog a nagadu nga produktoda (malaksid, siempre, iti sinuratan dagitay’ ilokano nga adda iti limed wenno underground a tignayan; nupay agtalinaed a limed wenno maikurkurimed dagitoy ket agingga ita manmano pay laeng ti rimmuar wenno mairuruar).

ayna, adun sa pay ketdi ti nasken nga isurattayo, aramidentayo, tignayentayo tapno makompleto ken mapnektayo iti bukodtay’ met kano, aya, a literatura a pukawpukaw sa met, piman.

ARINTAPOSEN ITI HUNIO

Arintaposen iti Hunio a nagsinnapata dagiti perrengta:
Siakto, sikanto, laengen, ti matmatmatam, ti mingmingmingak.
Arintaposen iti Hunio nga indeklarata ti wayawaya
Dagiti nasimbalud a dila ken nakaraked a rikna.
Arintaposen iti Hunio, iti arindaraen a malem, nagpinnetpet
Dagiti imbulosta a kari, nga iti arimbainen a kinnari, kukuata ti rabii.

Sinapulmo dagiti ramayko iti lidem ti naglemmeng idi a bulan.
Naapirasmo ti immapon a kersang, naaprosam ti putan ti laban.
Sinapulko ti dakulapmo iti lamiis ti kannag idi iti kapanagan.
Napidilko ti nagbalay a butuan, napiritko ti gatilio ti dangadang.
Nasapulanta ti agwaywayas nga essem, ti nagsinsinanta a pammati.

Arintaposen iti Hunio a sinagpatta dagiti turod, inulita dagiti bantay.
Nagsarakta iti Marso, nagsinata iti Abril, nagsarakta manen iti uno ti Mayo.
Isu nga inkeddengta a kukuatan ti Hunio, wen , ti Hunio iti amin a tawen.

Iti amin a panawen, insapsapatata dayta idi iti lemmeng ken iti remmeng.
Iti amin a tawen, dita sinamir ti adu nga igaaw, bayakabak ken allawig.
Iti sanengseng ti buli ken agibas ti tadem, inrupirta ti sapasap a gemgem.
Sangkalagipta ti di agtapos a Hunio a singgalot ti nakem ken pakinakem.

Sangkalagipta ngem ti dita malagip: adun a Hunio ti nagtapos
Ngem apay a di maib-ibus ti maikarkari nga arindaraen a malem
Ken maipampanamnama a nalablabbanag a bannawag?
Apay mataktakadan latta iti bulong ti tungil a marunggay iti dalan?
Apay a masarsarimutmot uray kadaanan nga uggot ti paria a balang?
Apay a mapilpilaan ti naagub a bagas nga apit ti ganggannaet a talon?
Pedpedenta kadi latta iti instant pancit mami ti bisinta a di maiperreng?

Arintaposen iti Hunio a sinagpatta dagidi turod, inulita dagidi bantay.
Arintaposen manen ti Hunio ita a naariwawa latta kadagiti kalkalsada.
Ita a kas idi a nakaad-adu dagiti maganatan a gemgem ken pangta.
Arintaposen iti Hunio, ita, iti daradara a malem, itag-ayta ti kari ti rabii.
Di kad’ inkeddengta a kukuata pay ti Hunio, wen, iti amin a panawen?

Umayka ta wayawayaanta ti Hunio a nakaibaludanta,
Umayka ta wayawayaanta
Ti Hunio a nakaibaludanta,
Umayka ta wayawayaanta ti Hunio
A nakaibaludanta.

 

(naipablaak iti bannawag, hunio 30, 2008 nga isyu)

 

apagsangpetko iti filipinas (manipud oman), iti cagayan, maysa kadagiti immuna a napanak nagpasiaran, natural, ket iti bookstore, iti nbs-tuguegarao. magagaranak ta baka adda kabarbaro a titles. kangrunaanna, baka adda matiambaak a bargain books. ken cheap books. pagpiaanna, adda dagiti maipaspasuli a sumagmamano a bargain books. innalak ida a dagus. sumagmamano a children’s books ni roald dahl, some literary classics kdpy a "cheap" ngem "de-kalidad" a libro.

iti filipiniana section, nasdaawak ta adda gayamen sumaglilima a kopia dagiti libro nga impablaak ti fox literary house iti daytoy a sanga ti national ditoy prabins. gimmatangak a dagus iti tallo a titles, isu dagitoy "tres amores: tatlong nobeleta ng pag-ibig sa siyudad" da layeta bucoy, ardee sto. domingo ken beverly siy; "palalim nang palalim padilim nang padilim at iba pang kuwento ng lagim" nga inurnong ken inedit ni beverly siy; ken "dagta: antolohiya ng erotika" nga inurnong ken inedit ni j luis camacho.

makuna a kasla alternative wenno indie a pablaakan daytoy fox literary house. bassit a publication house. ngem segun kadagiti sources, patok wenno in ken mabili dagiti produktoda a libro (a maidasig met la kas pocketbooks, ta naiingpis ken made of cheap materials) ta malaksid a nalaka (from P70-P120 ti presioda), makuna a de-kalidad ken literary ti linaonda a sinurat. kasano met ngamin ket dagiti mangimatmaton, dagiti editor, dagiti writersda ket saan a basta no ’sinno la ditan a mannurat wenno agimmamannurat. kaaduan no di man amin kadakuada ket produkto ti u.p. ket dagiti kursoda (kas mabasa iti biodatada iti ngudo ti tunggal libro), addaka dita nga ab literatute, ba english, ba journalism, ba araling pilipino, ba malikhaing pagsulat, ab communication arts santo pay la addaan ti dadduma iti mfa creative writing, ma philosophy, ma malikhaing pagsulat kdpy. santo dadduma kadakuada ket agisursuro met la iti literatura ken creative writing ken produkto dagiti literary seminar-workshops. wen, isuda kadagitay aktibo nga agtutubo a mannurat a tagalog dita u.p. kdpy nga universidad dita manila.

gapuna, kas maexpektar, naidumduma ti sinurat ken sursuratenda no maidilig, kas pagarigan kadagiti popular ken cheap a maipabpablaak ken mailaklako uray iti bangbangketa ken ukay-ukay a romance pocketbooks ken horror stories.

no basaem dagitoy fox books, mapnekka ken dayawem ti estilo ken teknik ti literariness ti inda panagputar. saanka a masimron wenno mabaduyan wenno mainsulto wenno agbalin a mennel a kas iti masagrapmo no pagpapausam ti agbasa kadagiti agkaiwara dita a romansa kano ken horror kano a babasaen. (pasensian kadagiti avid readers kadagitoy kunkunak a pocketbooks, ngem kastat’ mariknak no basaek dagita, aglalo dagitay taglish ti textona a mailaoklaok ti english sentences a koma met no kuskusto ti usage ken grammarna, dida pay la ngarud interamente nga englisen amin. ngem nakarkaro siguron ta agbalin nga agraraman nga english a chick lit no kuan.)

nagsayaat man ti kastoy a napanunotan dagitoy nga agtutubo a mannurat iti manila. wenno dagitoy nga agtutubo a mannurat a tagalog wenno tagalista. nalabit maysada met kadagiti saanen a makaitured iti panagraira dagiti cheap ken makapadagmel a "pocketbooks" ket inrantada ti nagsurat met iti kasla addaan bassit iti kalidad a babasaen. wenno nalabit pay, nadlawda nga awan ti agsursurat iti tagalog pocketbooks para kadagiti readers wenno audience a nangatngato laeng met ti levelna wenno agpang ti mentalidad wenno intellectna ngem iti kas kadagiti agbasbasa kadagiti saglalaka a paketbuks iti bangbangketa ket isu, nagsuratda ken nagipablaakda met iti para kadagiti yuppies a makunkuna, dagiti young professionals kas kadagiti agadu a call center agents, dagiti college students, dagitay’ coño wenno uray kadagitay’ wannabe a "sosyal" ken agraraman met ken pa-cute nga "intellectuals" kdpy.

ken adda labitna, natignayda, wenno umapalda, iti success ni bob ong kadagiti kita ti sinurat ken sursuratenna a liblibrona a patok na patok iti uray ania a level wenno kita ti mentalidad wenno intellect. mapa-masa, mapa-yuppie, mapa-burgis wenno elitista, kaykayatanda a basbasaen dagiti adventures ken misadventures ken antics ni bob ong.

kas koma kadaytoy "tres amores" a pakasaritaan ti tallo a klase ti agtutubo a babbai iti ciudad. saan a korni dagiti estoria, saan a baduy, saan a pa-cute, saan a pa-intelektual effect (nga agingle-ingles). madlawmo latta ti expertise dagiti nagsurat a mangiparang ken mangtubay kadagiti karakterda iti pudno ken kinapudno a pasamak ken mapaspasamak iti ikub ken trend (ti motif ken uso) ti ciudad.

ken iti "palalim nang palalim…" uray pay no agtinnag latta a kasla fantastic wenno incredible ti kaaduan a maiparang a kina-horror wenno ti sense ken rikna ti aliaw, madlawmo ti naliteraturaan a manipulasion nga agpadas nga agtakder a kas postmodernismo a panangiyablat wenno panangiplastar.

ket iti "dagta…," adda ditoyen daytay kunkunada a "literotica" wenno literary nga erotica. saan a cheap a pornografia ngem naliteraturaan nga erotica. adda kenka nga agbasa no ipatom ken ipapilitmo a puro a porno ti basbasaem. adda kenka, iti level wenno agpang ti riknam wenno iti libidismo ti panagawatmo, no nanamem dagitoy a sinurat a kas pagpaimas iti rikna ken isip wenno pagpaganas laeng iti pisikal a rikna ti partikular a mabagbagi nga umtog kenka, tumangken wenno agbabasa. iti panagbasa iti erotica, adda kenka no dayta laeng butom wenno dayta ukim ti maseknan a makarikna. ngem ti ad-adda koma a maseknan a malinglingay ken agimas ket dayta utekmo, ken dayta pusom. after all, ti kano kaimportantean, ti kangrunaan a sex organ ket isu dayta utek–dayta ulo nga akingngato, saan a dayta akimbaba. adda kenka no bastoska wenno daytay kunada a bastos ngem maginoo met. apay ngamin a kinabastos kunatayo, aya, no maipapan iti sex, aglalo la unayen no dakamatentayo ti usar dagiti buto kada uki kada suso kada batillog kada muting, urmot, kapsit kada bibig, dila, kudil, ramay ken no ania la ditan, ti kinasagrado ken holiness ti yut wenno iyot, mainaig iti panagimas, iyaalimpapatok, dagiti amin a senses ken iti nakaparsuaan a kinaganas ti panagaramid iti tao?

 

how i wish a dagiti koma met mannurat nga ilokano ket makasuratda iti iloko a chick lit, iloko a horror, iloko nga erotica.

apay, awan la, aya, ti makabael ken makaitured nga ilokano a mannurat ken ilokano a publisista a mangpadas? adda ken adun ti nagpadas nga agiruar iti iloko a paketbuks ngem "romansa" ti inda linaon idi. apay a ditay’ padasen met ti agsurat iti kuskusto a fiksion nga iloko a horror ken erotica? ala, padasentayo man, ta kitaenyo no di dida ket ngata mabiit a maibus a gatangen amin no iloko nga erotika ken iloko a horror dayta saglalaka a paketbuk.

agsurattayo ketdi itan tapno addanton maurnong a mailibro. rugiamon nga isurat ti rikna ken rikriknaen dayta butom wenno dayta ukim, kangrunaanna dayta aguttog a puso ken utekmo. wenno iti pagbutbutngan ken pagam-amkan ken likliklikam a makitkita ken di makitkita, katataoan man wenno di katataoan.

madama a paspasangpeten ti napintas a nakem nga agiblag iti napintas a maikur-it.

ket kabayatanna, agipabuyaak pay laeng iti retretrato a panglaglagipan ken pakalaglagipan.

pictures dagitoy iti maysa a miting cum lecture/workshop iti maysa a projecto ti nakem conferences a naangay sadiay mmsu idiay batac city idi julio 2007:

intakder man da manong ariel agcaoili ken manang lilia quindoza-santiago, kabayatan nga intugaw latta ni apo stanley anongos.

iti lecture ni dr. precy espiritu ti u.h. manoa

iti lecture ni dr. beth calinawagan ti u.p. baguio

ni manang ruperta ramos asuncion

da aatanud joel b. manuel ken daniel l. nesperos

dakami man kada atanud jbm ken atanud dln

ladladawan met dagitoy iti miting ti tmi filipinas global iti ramon, isabela idi agosto 2007:

grupo a ladawan kalpasan ti miting iti pagtaengan da apo peter la. julian.

madama ti miting, naimas man ti saba ti ramon, da appo glicerio gallardo, rogie baysa, franklin macugay.

retratos met dagitoy iti maysa pay a panaguummong ti tmi filipinas global sadiay baguio city idi setiembre 2007:

nabnabiag a saritaan da appo aurelio battad, ruperto manuel, rodelito ramos, prescillano bermudez, franklin macugay, rosemarie calisen-de francia, virginia duldulao, ken mercedes bermudez.

ania kadi ti pagdisdiskusionan dagiti dua a jaime (raras ken agpalo)? maipapan sa iti no kasano ti mangabak iti salip iti panagsuratan?

manmano a panaggugrupo dagiti agkakasiglat a mamannurat nga ilokano. ala iti sanguanan ti sm baguio: da appo errol l. abrew, prescillano n. bermudez, mercedes p. bermudez, ruperto p. manuel, claire a. sumahit, julio u. belmes, ken jaime g. raras (sayang diak nairaman iti picture, a, ta siak ti nangpicture; ngem saanak met a nasiglat sa ngamin a mannurat).