mannurat.com

dagitoy pay laeng ti adda a maipasirip.

daytoy: 

 ken daytoy man:

no iti software development koma ket alpha testing pay laeng ti stagena daytoy nabayagen a pet projectko. awan pay iti beta ita. pa-testkonto iti sumagmamano a beta testers. madama ti "quality testing"na, hehehe! ngem addanton release candidate iti mabiit. pramis! padaananyo.

sa wakas. iti kamaudiananna. at last. nagatang/nakagatangak met laengen. umuna a gatangko iti nbs-tuguegarao.

iti kaudian a novela ni gabriel garcia marquez. kaudian. ta daytoy kano ti kaudian a nasurat a novela ni gabo kalpasan ti sangapulo a tawen. a di nagsurat iti fiksion (’tay biografiana ti sinuratna).

isu daytoy "memories of my melancholy whores" (orihinal nga espaniolna dayta "memoria de mis putas tristes"). ngem ababa unay a novela daytoy. ad-adda a madasig kas novella ngarud. ab-ababa pay ketdi, a, ngem ti novella a "no one writes to the colonel" daytoy "putas…" bibiitem la nga iwakas in one sitting. ngem kaniak, rinugiak pay laeng ti sumagmamano a parapo ket diak pay lineppas. ta kayatko a nanamen a basaen daytoy. a kas iti panangbasbasak iti pangtedko pay la agingga ita a "the autumn of the patriarch" a nabayag a narugiakon, nasurok a guduan ti libro ti nabasak, ngem diak pay lineppas ta kayatko la a nanamen ti mahika, ti salamanca ti fiksion ken panagfikfiksion ni gabo marquez.

panagkunak, no suratekto ti umuna a pangatiddogen a novelak (addan, ngem iti pay laeng planning stage wenno panangbalabala, piman; no kaano a marugian ken mapalpas, diak ammo, it might take years ta it took a lot of years a minulmulmolan ti isip ken dardarepdepko daytoy wenno dagitoy a novela), nalabit dakkelto ti influence wenno inspirasion ni marquez, kasta met ni isabel allende. wen, panggepko a ramenan iti magic realism dagiti projectok a novela. mabalin pay a rekaduak iti postmodernista a panagtaked iti estilo da jorge luis borges, milan kundera wenno haruki murakami.

wen, dagitoy a fiksionista ita, nga agdama a basbasaek ken ad-adalek, ti mabalin a makaimpluensianto kadagiti sumarsaruno a suratek. 

naglukaten.

naglukaten, wen, sumagmamanon nga aldaw ti napalabas, ti nbs-tuguegarao.

bongga met, a, ti openingna. ngem diak nadar-ayan ti first day opening. nalabit adda freebies nga intedda. napanak met, a, tallon sa nga aldawen kalpasanna. ket mayat, a, dakkel met daytoy a sanga ti nalatak a bookstore chain. adu a tagilako, adu a libro. no agsiapingka iti school wenno office supplies, saanen a nasken nga agpa-manilaka no itinto met la nbs ti targetmo a pagsiapingan sadiay. adda aminen nga items ditoy a masarakan kadagiti sanga ti nbs iti metro manila.

adu met, a, a libro. natural. bookstore ngarud. adu a titulo. adu a baro a titulo. ket nakitak dagiti panggepko a gatangento, no adda makaanay a maisalikad a gatad, a libro da chinua achebe, milan kundera, umberto eco, haruki murakami, paulo coelho ken ‘tay baro a novela ni gabriel garcia marquez.

ngem dismayadoak.

nabayag a sinapsapulko ti "filipiniana" section. narigatanak ta awan met ti paskil wenno label a nakaimalditan ti "filipiniana section" a kas gagangay kadagiti nbs idiay manila.

anta, gayam, sangkabassit la a suli ti ayan dagiti philippine publication ket sumagmamano la a titulo ti adda, piman met.

nadismaayaakon, a, ta ninamnamak la ketdin a panakkelen wenno medio adu met ti "filipiniana" books iti daytoy a baro a sanga ti nbs. sigsigpek la ketdin a makakita kadagiti titulo, nangruna dagiti baro a ruar, nga aggapu iti anvil publishing, up press, ateneo press, de la salle press, ust press, solidaridad, talingdao, adarna ken dadduma pay a pablaakan nga agimalmaldit iti philippine titles. 

ngem awan unay, kaka. sumagmamano la a libro da lualhati bautista, f. sionil jose, jessica zafra ken sumaggaysa a daan a titulo manipud iti sumagmamano kadagiti naagapadko a pablaakan dagiti universidad. ti imasna, dandani amin dagitoy ket nagatangkon, addan iti koleksionko.

hmm, amang nga ad-adu ti "filipiniana" iti the little professor iti paseo reale.

komersialisado la unay metten daytoy nbs. pagaammoda ngamin a ngilngilawen dagiti "filipiniana" isu a bassit laeng ti impanda iti nbs-tuguegarao (dagiti laeng medio bestsellers nga autor ti impanda, kas kada apong frankie ken zafra ken lualhati; ngem awan ketdi ti nakitak a libro ni bob ong, apay ngata?). daytoy ti maysa a nasaem a kinapudno iti book publishing iti filipinas. manmano la ngaruden ti agbasbasa wenno managbasa a pinoy, nakarkaro manen a nagkirang ti aggatang iti philippine publications (malaksid, a, kadagiti romance pocketbooks a tagalog). kaaduanna a dagiti met la mamannurat a mismo, literary critics, academicians, scholars ngamin ti agbasbasa wenno aggatgatang kadagitoy serioso a literary a libro a gapuanan ken/wenno pablaak iti filipinas.

isu a kasta. ket isu a madismayaak latta. isu a saanko a rekomendado daytoy nbs-tuguegarao no "filipiniana" ti kayatmo. inkay’ idiay little professor ta adu sadiay ket adda dagiti latest titles manipud iti ateneo press ken ust press ken itan, pati dagiti publications ti pcij ket addan sadiay.

kadagiti kakadua ken kakabsat, no agemailkayo kaniak, saanyo koman nga aramaten ‘tay email addressko iti hotmail (@hotmail.com). mabalin a maawatko. ngem mabalin a diak masubalitanen no kua. adda metten daytoy annuroten ti hotmail a punasenda amin a naguneg ti accountmo, amin a naawatmo nga emails, amin a nakadulin a subalit, amin-aminen a karga ti account. malaksid iti address book. dayta, no maliwayam ti aglogin iti uneg ti 30 nga aldaw. obligarennaka itan ti microsoft (akinkua iti msn hotmail) a nasken nga aktiboka ken naynay nga us-usarem ti accountmo. ta no saan, zaapppp! pukawenda amin a linaonna, napapateg man nga emails wenno file attachments wenno uray spams lang.

hell, masuronak man. naliwayak ngamin ti naglukat iti hotmail iti nasurok san a makabulan. basolko met ketdi, agdadata. ket itay napanunotko a luktan ta adda kayatko a sapulen wenno iruar iti archive a daan nga email nga adda napateg a file attachmentna, ne, awan met nagiannan, piman! diak ammo dayta a baro a policy ti hotmail. ngem makapasuron, siempre. agasem nasurok san a siam a tawen, wen, 9 a tawen, nga agus-usarak iti hotmail. ta maysa daytoy kadagiti immuna nga emailko. nagrehistroak iti account idi nabayagen a panawen a ti hotmail ken hotmail pay laeng a saan pay a kukua ni bill gates. idi saan pay a binalusbos ti microsoft iti nasurok a 400 riwriw a doliar (idi 1997-1998), maysaak idin a user ti hotmail. sa ita ketdin, gapu ta naliwayak ti naglogin wenno nagaramat iti accountko, pinunasdan amin a linaon ti accountko, dagitay lebbenko nga emails manipud iti adu a gagayyem ken kakadua a kinain-innemailko manipud pay saan pay nga uso unay ti internet! awanen. awanen… awanen! shit! hell, uray imbatida la koma dagiti adda iti archive, piman. fuck hotmail! fuck microsoft!

isu a ti google accountko lattan (@gmail) ti aramatek. bay-amon dayta hotmail. adda ketdi latta ti hotmail accountko (ta dida met ikkaten ti account, linaonna laeng). ngem awanen panagtalekko iti hotmail. sasaur ti agilebben iti importante nga emails iti hotmail ta no liwayam (no liwayam, a, ket basolmo met lang, hehe!), silamutamto ti tammudom (a naikautmon sa pay met iti kimmotmo, shit!) no matakuatam a pinatapoken ti microsoft dagiti email ni dallingmo, wenno ‘tay secret admirermo, nangruna dagitay addaan nakasapit a ladladawan a pang-porno, hehehe!

magustuak man daytoy a nakuna ti maysa nga autor ken mannaniw:

“A poem generates heat. The friction of the language causes the words to spark and fire. You can warm your hands at a poem; you can be consumed by it.”  – Jeanette Winterson

a, ta, mabalin pay a paginuduan, aya? ti malammin nga ima? ti kalambrien a rikna? how nice! 

Mannanganka kadi iti pancit? Pagulesmo kadi ti pancit canton wenno pancit guisado? Ala, wen, kas iti kaaduan a Filipino, managpancitka met, dimo la ketdi sanudan ti sangabandehado a pancit. Ngem kabaelam ngata nga ibusen ti agarup tallo a bandehado a sagsangakilo a kalluto a pancit iti uneg laeng ti nasurok a 10 a minutos?  

Iti kalkalpas a Pancit Festival ti Ciudad ti Tuguegarao idi Agosto 15, 2006, naangay ti salip ti pinnaspasan ken pinnaaduan iti makan a pancit. Nagsasalisal dagiti mannangan iti pancit nga i-Tuguegarao iti nadumaduma a categoria: babbai, lallaki; "nakusim," "naimis," "narawet," "naarsab." Iti maysa a categoria, ti pinnaaduan iti maibus a pancit, nangabak ti nakakaan iti dandani tallo kilo a kalluto a pancit a naperperan iti nagayat a nakalablabbaga a sili ti sairo. Nadarugsoy iti ling-et ken uray la limmablabbasit ti agkabannuag a lalaki a nangabak ngem gumigis latta ti kapampancit nga isemna idi awatenna iti gunggonana a kuarta.

Tinawen a maangay ti Pancit Festival kabayatan ti makalawas a fiesta ni San Jacinto, patron ti Ciudad ti Tuguegarao. Narugian daytoy a festival idi 2003 babaen ti panangilungalong ni Mayor Randolph S. Ting kas pammigbig iti industria ti pancit iti ciudad ken kadagiti agindeg a naayat unay iti pancit.

CIUDAD TI PANCIT

Maysa a dakkel nga industria iti Cagayan ti pancit, nangruna iti Ciudad ti Tuguegarao. No labsen ti agsao, di maguantaan dagiti lokal nga agar-aramid iti miki iti ciudad ti kaadu ti suplayanda iti produktoda ta iti agarup amin a suli ken sidiran ti ciudad, adda masarakan a panciteria, dakkel ken bassit, a pagaarimutongan dagiti mammansit. Kadagiti pasdek ken puesto ti negosio, pagtagilakuan, eskuelaan, ofisina, naiballaballaet dagiti pagpancitan. Kadagiti paradaan ti bus, dyipni, traysikel, caretela; kadagiti igid ti highway, saan a maaw-awan ti panciteria. Adda pay no kua uray la tallo a panciteria nga agaabay iti puesto. Uray pay kadagiti restauran wenno panganan, adda latta nga adda pancit a mabalin nga orderen. Iti inaldaw, nangruna iti break time ken iti mumalem, agadiwara iti siudad ti sayamusom ti agat-sibuyas, agat-bawang, agat-sili, agat-adobo, agat-sopas, agat-itlog, agat-pancit a mangipasimudaag a katibok ti luto ken kaan iti pancit.

Uray nagadu a panciteria iti Tuguegarao, adu latta dagiti parokiano iti tunggal puesto. Addaan ngamin iti kabukbukodan a suki a mammansit ti tunggal panciteria ta kas kapadasan ken kapaliiwan, agduduma met ti sabor ken nanam dagiti maluto a pancit iti tunggal panciteria. Addaan dagiti agduduma nga aglutluto iti kabukbukodan a timpla ken ramen ken wagas iti panagluto iti pancit a pakairuaman no kua ti mammansit a dila ken boksit dagiti i-Tuguegarao. Ket awan maidumaduma kadagiti parokiano a mammansit: executive man iti ofisina, naka-barong nga empleado, uniformado a colehiala, tindera, kutsero, guardia, polis, drayber ti traysikel, mannalon, padapada a masarakam ida nga uray la agkalkaling-etan nga agpampansit kadagiti panciteria ti Tuguegarao.

Mairaman kadagiti kalalatakan a panciteria iti siudad ti Budyok’s, Dating Doon, Gretchen’s, Tuddao’s, Nang’s, San Mig, Highway, Amigo’s, Triangle, ken Max.

PANCIT BATIL-PATUNG

Agduduma dagiti kita ti luto ti pancit iti Tuguegarao kas iti pancit guisado, pancit canton, pancit bihon, pancit sotanghon, wenno pancit lomi ken pancit mami. Ngem kangrunaan ken kalatakan ti pancit batil-patung, ti luto a kabukbukodan a pataud ti Tuguegarao ken iti Cagayan. Maaw-awagan pay daytoy iti "Pancit Tuguegarao" ken no maminsan, "Pancit Ibanag." No adda Pancit Cabagan wenno Pancit Malabon wenno Pancit Molo, adda met Pancit Tuguegarao nga isu ti batil-patung. Kaaduan a panciteria iti ciudad ti naisangrat laeng para iti pancit batil-patung, awanen sabali, ta daytoy ti ad-adda a sapulen ken orderen dagiti parokiano.

Iti Tuguegarao, no sumrekka iti panciteria, maipasabat ti nakaitangkarang a kasla plakard a naibitin wenno nakalansa iti diding a nakaisuratan ti menu ti pancit batil-patung iti agduduma a pagpilian nga order segun iti presio ken kaadu ti serving ken/wenno toppings: "Regular," "Super," "Mega," ken "Special."

Gagangay a sangapinggan ti "regular" a batil-patung ken agpateg iti P25, naparabawan iti kalalainganna a kaatado ti naigisa a nagayat a repolio, nasigsigit a carrot, nair-irap a baguio beans, patubo a balatong (toge), nagayat a bulong ti lasona, gisado a nagiling a karne ti baboy wenno nuang, narumrumek a sitsaron-baboy, ken kangrunaanna, itlog.

Ti itlog a maiparabaw, isu ti "patung."  Masansan a ‘tay naprito nga umuna nga estilo sunny side up wenno naigisa iti sangkabassit a digo a nakalutuan ti pansit. Wenno ‘tay naipettak a maiparabaw apaman a maadaw ken maidasar ti napudot a pancit.

Iti P30, ad-adu ti serving ti "super" ken sumagmamano kagalip a hotdog ken kailgat nga adobo a dalem ti baboy ti mainayon a toppingsna.

Ti P35 a "mega", dandanin sangabadehado a batil-patung ken malaksid kadagiti naagapaden a parabaw, ad-adu ti maikabil a nail-ilgat a dalem ken hotdog ken manayonan pay no dadduma iti napirpirsay a bagnet wenno ilgat ti adobo a karne ti baboy.

Ti "special" a pancit batil-patung ket manipud iti P40 agingga P45. Daytoy ti makuna nga "specialty" ti partikular a panciteria a pakaigidiatanna iti sabali a panciteria. Mabalin nga ad-adu ti maipan a pancit, napuspuskol ti maiparabaw a dalem wenno karne ken sitsaron nga uray la agpissuolan ti serving, wenno addaan iti sabsabali pay a parabaw a kas iti nakirog a pasayan, gisado a fishballs wenno tokwa, itlog ti pugo, embutido, napulbos wenno napirpirsay a lasag ti tinapa ken dadduma pay a topping a gagangay a maikabil laeng iti dadduma a kita ti pancit kas iti canton, palabok wenno bijon.

Amin dagitoy nga order ket mapakuyogan iti naitasa wenno naimalukong a napalet a kaldo a naaramid iti itlog a naibatir iti digo a nakalutuan ti pancit. Isu daytoy ti "batil" a gagangay a kalduen kabayatan ti pannangan ti pancit. Wenno no kursunada, maipakbo wenno mailabay iti pancit. Isu pay daytoy ti nakaadawan ti nagan a "batil-patung," maiparabaw ti nabatir nga itlog iti pancit.

Saan met a maaw-awan ti nakaplatito a nagayat a sibuyas a mapasurotan iti sumagmamano nga iwa ti calamansi a pagperres. Matimpla iti toyo, tubbog ti calamansi wenno suka ti artem a sili ken mapettakan iti sili, daytoy ti mangpaimas ken mangpasabor ken mangpaingel iti batil-patung.

No managsilika, adda a nakaanta ti suka ken naartem a sili ti sairo iti tunggal lamisaan. Iti dadduma a panciteria, adda pay ‘tay nagayat a silit’ sairo. Adda pay no kua ‘tay napulbos a sili a mabalinmo nga iperper iti pancitmo ken iti kaldom. Kinapudnona, adda dagiti mangibaga a nabileg nga aphrodisiac ken pagpabara iti lamminen a rikna ti batil-patung aglalo no napnek iti nakapalpalet a batil, naderder a sili, ken nagayat a sibuyas. Kas pasingkedan dagiti addaan panciteria, ad-adda ken ad-adu ti malakoda a batil-patung no kasta a kalam-ekna ken no matutudo. Umabot pay iti P3,000 agingga iti P5,000 ken nasursurok ti manetoda iti inaldaw no kua.

Iti sumagmamano a panciteria, malaksid iti soft drink, fruit juice wenno iced tea a pagibulon, mabalin pay ti agorder iti cervesa wenno hinebra ket agbalin ti batil-patung a naimas ken nakanannanam a pulotan. Iti pay dadduma a mammansit, saan laeng a pangmerienda, makaanayen a pangngaldaw wenno pangmalemda ti maysa nga order ti pancit.

‘REPUBLICA TI PANCIT’

Saan ketdi a partikular la iti Tuguegarao wenno Cagayan ti panagayat iti pannangan iti pancit. Kinapudnona, sapasap daytoy ket kaaduan a Filipino ti mannangan iti pancit ta saan met ngamin a maaw-awan ti pancit iti menu wenno iti lamisaan a panganan iti agarup isu amin a paset ti Filipinas manipud inyam-ammo dagiti nagkauna nga Insik ti pancit iti pagilian. Amin a Pinoy a sagana wenno padaya, bassit man ken dakkel, adda nga adda ti pancit. Nangruna la ngaruden iti panagkanaganan, prominente a maidaya ti pancit kas "pangpaatiddog iti biag" ti agkasangay.

Iti maysa nga artikulo ti Philippine Center for Investigative Journalism, gapu iti takuat a sumaruno ti pancit iti innapuy a kas kangrunaan a makan wenno taraon ti Pinoy, nabirngasan ti pagilian kas "Republic of Pancit." Kada rehion ket addaan kabukbukodan a version ti pancit iti agduduma a wagas ti panangisagana iti pancit ken dagiti parabaw, panangluto ken panangkaan.Adda Pancit Cabagan ti Isabela, Pancit Vigan ken miki ti Ilocos, Pancit Habhab ti Quezon, Pancit Molo ti Iloilo ken Bacolod, La Paz Bachoy ti Iloilo, Pancit Malabon ti Malabon, Pancit Luglog iti Pampanga ken Katagalogan, Pancit Marilao ti Bulacan, Pancit Bataan ti Bataan, Pancit Batil-Patung ti Tuguegarao ken Cagayan, ken dadduma pay.

Ken kinapudnona, itoy a panawen ti naynay a krisis iti ekonomia ken politika, dandani pay ketdin pattogen ti maysa a kita ti pancit ti bagas ken galunggong kas kangrunaan a taraon ni Pinoy, nangruna iti kaaduan a gagangay nga umili — ti nalatak ken nalaka nga instant pancit mami ken instant pancit canton a nagbalinen a kasla ofisial a nailian nga staple food gapu iti kanginan ti bagas agraman karne, ikan ken nateng. Adu a nakurapay a pamilia ti arigna instant pancit laengen ti pagbibiagda.

Ket dinto la ngata, aya, met adda maaramid nga instant pancit batil-patung tapno uray siksika ket maisaganamon ti bukodmo a Pancit Tuguegarao? Napintas la ketdi manen nga industria iti ciudad ta mabalin a mayexport payen iti sabsabali a pagilian a yan dagiti mail-iliw iti pancit batil-patung a Cagayano.

Ngem kadagiti patneng a mammansit iti Tuguegarao, didanto la ketdi pay isukat ti uray pannakadarugsoyda iti ling-et a mangan iti batil-patung nga orderen ken anusanda nga urayen a maidasar kadagiti paboritoda a panciteria. Didanto malipatan a yebkas ti "Pancit tera!" ("Intay’ agpancit!) no makalagip ti mailiw a dila ken boksit. Kangrunaanna pay, mapadpadaananto latta ti Pancit Festival ti sinisiliasi a libre a pancit batil-patung nga uray kanem ti tallo a kilo a pancit, awan mangdillaw, magunggunaanka pay ketdi iti cash prize a pangilibremto met manen iti pancit iti barkadam iti paboritoyo a panciteria iti ciudad!

(Nai-BANNAWAG daytoy a salaysay, iti Setiembre 11, 2006 nga issue, iti paulo a "Nagimaskan, Batil-Patung!")

asidegen.

asidegen, kayatko a sawen ket ti panaglukat ti kaunaan a sanga ti national bookstore (nbs) ditoy tanap ti cagayan. wenno mabalin nga iti intero a northern luzon (no di iraman dagiti ciudad ti baguio ken vigan).

nagasat dagiti cagayano ta ditoy ciudad ti tuguegarao, iti brickstone mall and cinema ti napili a pakaipasdekan ti maysa pay a sanga ti nbs. nagasgasatak manen ta saanakon a masapul nga agpa-manila pay no kasta nga agpagusak unay nga ag-windowshop wenno gumatang kadagiti baro a libro. isu no kua ti ranrantaek idiay manila, wenno isu no kua ti pakaibusan ti adu nga orasko nga ag-malling (mapan iti mall) ti aguper kadagiti bookstores a kas iti nbs, powerbooks, filipino bookstore, goodwill, fullybooked, ken kadagiti booksale.

itan addan nbs ditoy mismo ciudad a pagnanaedan. addan pagpallailangan, pagpadaanan kadagiti baro a titulo, ken kangrunaanna, pagtubbogan ngiwat ken pakaisarsarakan manen no kua ti budget no adda kayat a gatangen a libro. kangrunaan a parikut ti igatang, hehehe! umanay lattan, a, a mapan bidingbidingen ken basabasaen dagiti blurbsna (wenno libasen nga ukisan ti bungonna a plastic tapno mapalabsan ti nagunegna, hehe!) no awan ti nairanta wenno makaanay a gatad a yala piman.

pagsayaatanna pay, adda manen mainayon a pangipaspasiaran kadagiti ubbingko. iruruamko ngamin iti liblibro, babasaen ken panagbasa dagiti annakko bareng matawidda met ti kina-booklover ken kina-bookworm datao. kanayonko ida nga ipasiar kadagiti pagtagilakuan ti libro ken naynay nga igatangak ida iti children’s books.

di pay ketdi naglukat daytoy nbs ditoy brickstone. ngem nalpasen a naaramid ti panakkelen a puesto (iti sigud a yan shakey’s ken puesto ti bench). itay simmiripak itay aldaw, madamada nga agikabkabil iti liblibro ken dadduma pay a tagilako kadagiti estante ken eskaparate.

mabalin nga itoy a lawas, aglukaten iti publico daytoy nbs. maysaakto ngata kadagiti kaunaan a customer. no addanto pirak, a, a maisalikad a paggatang iti makursunadaan a libro wenno aramat iti escuela ken ofisina.

kabayatanna, saan ketdi a ti nbs ti nakauna a nagipatakder iti makuna a bookstore ditoy tuguegarao.

nasurok san a dua a bulan, naluktan met ti sanga ti the little professor ditoy tuguegarao, iti maysa met laeng a mall–ti paseo reale, iti centro ti ciudad. ti magustuak ditoy a bookshop, adda met filipiniana section a pakailaklakuan dagiti titulo manipud iti ateneo de manila university press ken university of sto. tomas press. sa adu pay dagiti bargain a libro.

ditoy man laeng ti nakaalaak iti "salamanca" ni dean francis alfar. a nabayag a sinapsapulko kadagiti nagdadakkelan a bookstore idiay manila (kanayon nga out-of-stock iti fullybooked, ken saan kano nga impan ti ateneo press, pabliser ti "salamanca," iti nbs wenno powerbooks). nasarakak iti little professor, piman, daytoy palanca grand prize winner a novela ni alfar. nabayag a padpadaanak ken dadaanak a mabasa daytoy a novela ta daytoy ti kaunaan a palanca winner a novela a magic realist (imbes a social realist a kas kadagiti nangab-abaken a novnovela). nasurat iti impluensia ti magic realism da gabriel garcia marquez ken isabel allende. ni dean alfar ita ti kangrunaan ngamin a mangitantandudo iti speculative fiction wenno spec fic iti filipinas, babaen kadagiti sursuratenna a drama, sarita ken novela. saan la a magic realism ti spec fic, sapasapenna amin a science fiction, futuristic fiction, fantasy, horror kdpy. no agbasbasakayo wenno nakabasakayon kadagiti obra da neil gaiman, ursula le guin wenno dagiti hardcore sf writers a kas kadaydi isaac asimov, frank herbert, robert heinlein, arthur clarke wenno ni robert silverberg, paset amin ti spec fic dagitoy.

ngem itinto sabali a panablaagen a pagsaritaantay’ daytoy spec fic. ta padasentayto man met nga itudo wenno itugotan ti spec fic iti literatura iloko, no adda wenno addan.

Ilawlawagko ti Sumagmamano a Banag

Ket saludsodem: ‘Ket yanna dagiti lilac?
Ken ti metafisika a nagpetalo iti apiang?
Ken ti tudo a naynay a mangibaybayakabak
kadagiti balikasna a napno
kadagiti abut ken billit?’

Ipadamagko amin-amin a napasamak.

Nagnaedak iti maysa a purok,
maysa a purok idiay Madrid, nga addaan kamkampana
addaan relrelo, addaan kaykayo.

Manipud sadiay ket makita
ti namaga a rupa ti Castilla
kas maysa a baybay ti lalat.
Napanaganan ti balayko
iti balay ti sabsabong, ta iti uray sadino a suli
nagbukar dagiti geranium: maysa
a nataraki a balay
nga addaan as-aso ken babassit nga ub-ubbing.
Raul, malagipmo?
Malagipmo, Rafael?
Federico, malagipmo
manipud iti uneg ti daga,
ti balayko nga addaan balbalkon a no sadino
ti silaw ti Junio nanglemmes iti sabsabong iti ngiwatmo?
Kabsat, kabsatko!

Am-amin
ket napigsa a timtimek, ti asin dagiti tagilako,
kamada dagiti agbitbitek a tinapay,
dagiti tapangko ti purokko iti Arguelles nga addaan estatua
a kas iti naparkagan a tintero iti alinuno ti lamlames:
nagayus ti lanat’ oliva kadagiti kutsara,
maysa a nauneg a danapeg
ti dapdapan ken im-ima ti nanglapunos kadagiti kalsada,
metros, litros, ti natadem
a rukod ti biag,
napempen nga ikan,
ti langa dagiti atep nga addaan nalamiis nga init
a pakaktangan ti wirawir,
ti nalinis, nakiro a marfil dagiti patatas,
dagiti agallo-allon a kamatis nga agtutulid agpa-baybay.

Ket iti maysa a bigat nauram amin dagita
ket iti maysa a bigat dagiti temtem
limmagto manipud iti daga
a nanglamut kadagiti tao,
ket manipud iti dayta a kanito apuy
pulbura manipud iti dayta a kanito
ket manipud iti dayta a kanito dara.
Babandido nga addaan kadagiti eroplano ken Moro,
babandido a nagtagisingsing ken addaan dukesa,
babandido nga addaan mamenbendision a nangingisit a fraile
ti immay manipud iti langit a mangpapatay kadagiti ubbing,
ket kadagiti kalsada ti dara dagiti ubbing
awan sawsawirna a nagsayasay, kas iti dara dagiti ubbing.

Musmusang a ti musang inna karimon,
batbato a ti nagango a gamusa inna kagaten ken itupra,
karasaen a ti karasaen inna kagura!

Rupanrupa kenka nakitak ti dara
ti Espania nga umatab
a manglemmes kenka, iti maysa a dalluyon
ti kinapalangguad ken im-imuko!

Mangliliput
a heheneral:
kitaenyo ti natay a balayko,
matmatan ti nadadael nga Espania:
ngem iti kada natay a balay aganud ti mapupuoran a metal
imbes a sabsabong,
ngem iti kada lungog ti Espania
bumangbangon ti Espania,
iti kada ubing a napasag rumkuas ti paltog nga addaan mata,
iti kada krimen ket maipasngay dagiti bala
nga iti maysa nga aldaw makasukal kadakayo iti balay
dagiti puso.

Ket saludsodem: apayen a ti daniwna
ket awananen kadaydiay daga, kadagidiay bulbulong,
kadagidiay nangangayed a bulkan ti bukodna a pagilian?

Umayka ta kitaem ti dara kadagiti kalsada,
umayka ta kitaem
ti dara kadagiti kalsada,
umayka ta kitaem ti dara
kadagiti kalsada!

baliwak man nga ipanablaag dagiti ipatpatarus/impatarusko a dandaniw dagiti pagtamdak ken ad-adalek a mamannaniw a ganggannaet.

naitalimeng/aglemlemmengda la ngaminen iti daan a blog a pinanawak. kayatko a pagungaren ida ditoy baro a pagpanablaagak.

bareng matignayak manen nga agituloy nga agipatarus. dayta daniw dita ngato, maysa kadagiti pavoritok a putar ni a neruda (sigud a naipanablaag daytoy ditoy; adda met panablaagko maipapan ken ni pablo ditoy).