mannurat.com

nabara latta ti saritaan maipapan kadagiti pammadayaw wenno awards nga it-ited ti gumil filipinas (gf), kangrunaanna ti pedro bucaneg award ken ti leona florentino award. kas sagudayen iti gf, dagitoy kano nga awards dagiti "kangatuan a pammadayaw nga ipapaay ti gumil filipinas kadagiti mapilina a mannurat nga ilokano (bucaneg iti lalaki, florentino iti babai) a nakaaramid iti naisangsangayan a gapuanan a mangpadur-as iti literatura iloko" wenno kadagiti "mannurat a mabigbigen ti nagapuananda iti pannakapabaknang ti literatura ilokana" (kas nailanad iti libro a "gumil filipinas: 25 a tawen (1968-1993)" nga inedit da reynaldo a. duque ken cles b. rambaud).

saan a mapagduaduaan a nagapuanan/magapgapuanan wenno naaramidan/maar-aramidan iti pannakabaknang ken pannakapadur-as iti literatura nga ilokano/iloko. no gapuanan ngarud ken aramid, kayatna a sawen, masapul nga adda naan-anay a makita wenno mabasa a gapuanan ti maysa a mannurat a nakaigapuanan ti pannakapadur-as ti literatura wenno panagsuratan. siempre, agsipud ta mannurat la ngarud ken panagsuratan ti maseknan, sinuratan ngarud ti nasken a makita/mabasa. mabalin nga adu wenno sumagmamano a nobela, adu a sarita, adu a daniw, adu a drama, adu a salaysay, adu a piesa iti kritisismo iti literatura. ta ania pay koma ti nasken a maipakita a gapuanan/nagapuanan no di dayta kaadu ti sinuratan? ngem saan la nga adu, nasnasken met ti kalidad wenno kabaked dagita a sinuratan. nasken nga agkadua dagita: quantity ken quality ti sinuratan. wen, masapul. ta saan nga asi-asi dayta "mannurat a mabigbigen ti nagapuananna iti pannakapabaknang ti literatura ilokana." masapul kano a mabigbigbig dagiti nagapuananna, dagiti sinuratanna, dagiti naaramidanna. nasken nga adu, nasken a de-kalidad. addaan iti makunkuna a mabigbigbig a body of work daytoy a mannurat.

ngem saan la a body of work. no kunam a "nakaaramid iti naisangsangayan a gapuanan a mangpadur-as iti literatura iloko" saan la a sinuratan dayta. nagapuananna kas mannurat wenno literary artist a nangilungalong iti pannakapatan-ay ken pannakasalimetmet ken pannakataginayon ti literatura ken ti lengguahe daytoy a literatura ken ti kultura a puon ken ramut dayta a literatura.

isu a saan a bastabasta met gayam, a, ti mapadayawan kadagita nga awards. pudno ti kunkunada a manmano laeng kadagiti nagadu a mannurat nga ilokano ti mapilpili a maipaayan iti dayta a pammadayaw. dagitay laeng pudno ken pudpudno a maikari ti rebbengna a maikkan kadagita nga awards, bucaneg man wenno florentino, kas panangpadayaw metten, a, iti lagip dagiti nakaipanaganan dagita nga awards, da pedro bucaneg ken leona florentino-de los reyes. ditay’ koma barengbarengen ti nagan, ditay’ koma iluges ti dayaw dagitoy nga appo a pangamaen ken panginaentayo a mannurat nga ilokano.

kabayatanna, kayatko a sarurongan ti paliiw–ta kas naagapaden dagiti kangrunaan a kriteria iti ngato (naisangsangayan ken mabigbigbig a nagapuanan ken gapuanan iti pannakapabaknang ken pannakapadur-as ti literatura nga ilokano)–a saan a nasken ditoy ti kunkunada a "seniority" wenno kinataengen ti nasken a mapadayawan tapno laeng mapadayawan. kontrario dayta iti panggep ti gf iti daytoy nga awards ta limlimitaranna dagiti kayatna a "padayawan." apay ketdin a dagiti laeng agtawen iti 60 wenno 50 agpangato ti nasken a mapadayawan iti dayta a pammadayaw? isuda laeng kadi dagiti addaan iti "naisangsangayan ken mabigbigbig a nagapuanan ken gapuanan iti pannakapabaknang ken pannakapadur-as ti literatura nga ilokano?" adda diskriminasionna no dayta ti maipapilit a maipakat iti kada panagpilida iti awardees. saan koma a mausar dayta nga award a kasla pangunsuelo laengen kadagiti lakayen ken baketen a mannurat a naliplipatanen wenno awanen iti sirkulasion a kas kunada (nupay rebbengna a mapadayawanda no maikarida a mapadayawan tapno mabigbig met ti/dagiti nagapuananda).

adtoy man ti listaan dagiti mannurat a naipaayanen iti bucaneg ken florentino awards:

Pedro Bucaneg Awardees
1978: Marcelino Foronda Jr., Gregorio C. Laconsay
1979: David D. Campañano
1989: Leandro B. Ablang, Benito S. De Castro, Atty. Benjamin M. Pascual, Jose Acance, Rene B. Ragunton
1990: Dr. Godofredo S. Reyes
1991: Jeremias A. Calixto, Atty. Arsenio Ramel Jr., John Nolasco Arieta, Mario A. Albalos (posthumous)
1992: Arturo M. Padua, Pacifico D. Espanto, Arturo G. Buenavista, Melecio D. Ballesteros, Alfredo T. Daguio
1993: Pelagio A. Alcantara, Juan B. Quimba, Jose A. Bragado, Eliodoro P. Lorenzo, Severino A. Lazo, Segundo La. Foronda, Primitivo Guerrero, Benjamin A. Gray, Antonio Sanchez Encarnacion, Constante C. Casabar
1994: Leonardo Q. Belen, Pedro Limos, Melchor Gasmen, Metodio Velasco, Guillermo Andaya, Pedro Ubongen, Bienvenido Cabras, Paterno Ojastro, Mauro Guico, Abraham Pasion. Posthumous awardees: Benjamin F. Aurelio, Jose Teñoso, Estanislao Teñoso, Placido Real Jr.
1995: Alejandrino Hufana
1996: Prescillano N. Bermudez, Juan Alegre, Trinidad Pe Benito
1997: Gregorio T. Amano
2000: Dionisio S. Bulong, Juan S.P. Hidalgo Jr., Manuel S. Diaz, Casimiro Is. De Guzman
2001: Peter La. Julian, Meliton Gal. Brillantes, Francisco Quitasol
2002: Ricarte Agnes, Fr. Amador Foz, Lorenzo G. Tabin, Jaime P. Lucas, Amado I. Yoro
2003: Samuel F. Corpuz, Salvador A. Espejo; Reynaldo A. Duque
2004: Edilberto H. Angco
2005: Arsenio B. Cortez
2006: Fernando B. Sanchez, Severino V. Pablo, Herminigildo A. Viloria
2007: Baldovino Ab. Valdez
2008: Francisco T. Ponce
2009: Aurelio S. Agcaoili

Leona Florentino Awardees
1976: Doña Josefa Edralin Marcos
1978: Pacita Cabulera-Saludes, Manuela Ravelo-Ablan
1993: Dr. Dedicacion Agatep-Reyes, Estela Rimorin-Gordo, Luz Flores Bello
1994: Crispina Balderas-Bragado
2002: Onofrecia I. Ibarra
2003: awan naikkan
2004: awan naikkan
2005: Gladys Menor
2006: awan naikkan
2007: Cresencia Robianes-Alcantara
2008: Ruperta Ramos-Asuncion
2009: Elizabeth Madarang-Raquel

dagita man, appo, dagiti madaydayaw ken mabigbigbig a mannurattayo nga ilokano a pinadayawanen ti gumil filipinas.

nupay kasta, nakadidillaw ti kaawan a nairaman ti sumagmamano a maibilang met a teddek ti literatura ilokano.

a mabalin a di pay ngata panawen a mabigbig ken mapadayawanda? wenno linipaten dagiti maseknan?

di la ngarud maliklikan no kua ti agipato a kasla adda nga agpayso agat-nagelgel a baraniw. a dimo mapuotan a panunoten a maal-alan sa la nga agpayso met iti ginnayyeman, kinnaduaan, compadrazgo, ti sistema wenno proseso ti panagpilida kadagiti "mabigbigbig" ken "madaydayaw" a mannurat nga ilokano.

ngem rebbengna a mapadayawan amin a maikari a mapadayawan. awan koma ti mailanglangi gapu ta awan man laengen ti makalagip iti maysa a mannurat nga adu met ti nagapuananna iti naglabas. wenno gapu ta awan man laeng ti gagayyem wenno kokompadre wenno kokomadrena nga "adda wenno asideg iti dalikan" a manginominar met wenno mangmanok, piman, kenkuana.

kas koma kadagiti sumaganad a pimmusayen a mamannurat nga uray man la posthumous award koma ti maipaay (a sumagmamano kadakuada nupay maikarida idin sibibiagda pay, di man la nalagip a napadayawan ida):

Donato B. Abanilla
Dindo Flo. Acosta
William V. Alvarado
Bernardino C. Alzate
Rogelio A. Aquino
Bagnos G. Cudiamat
Leticia A. Fariñas
Lorenzo M. Galapir
Glicerio C. Gallardo
Benjamin Garma
Benny Ponce Lopez
Lina Lorenzo-Sumaoang
Demosthenes D. Mauricio
Renato A. Paat
Juanito M. Pangangaan
Bernardo D. Tabbada
Jose A. Velasco
Amelia A. Venenciano-Viloria

wenno kadagitoy sumaganad sumagmamano a mannurat a panagkunak laeng ket maikarkarida met a mapadayawan:

para bucaneg:

Fredelito A. Lazo
T. Gabriel Tugade
Donel B. Pacis
Firmo A. Estocapio
Herminio Calica
Gregorio Bermudez
Joven F. Costales
Cristino I. Inay
Vivencio S. Baclig
Nole V. Lansangan
Roland Al. Bueno
Paul B. Zafaralla
Guillermo I. Concepcion
Fernando Obado
Pedro Z. Dela Guardia
Lolito Q. Peig
Manuel D. Benosa
Genaro Sumaoang
Crisostomo M. Ilustre
Agustin DC. Rubin
Rodolfo R. Tabaco
Vicente P. Palcong
Ernesto Bisquera
Ronnie R. Redilla
Eldorado  E. Licos
Manuel G. Corrales
Dominador G. Lagmay
Ernesto Cadiz
Daniel Gaces
Jim P. Domingo
Rodrigo M. Manongdo
Solomon V. Benitez
Elpidio Unabia
Rosito D. Pimentero
Herman G. Tabin
Benedicto C. Tadena
Honor Blanco Cabie
Rogelio Mac. Acoba
Boni A. Mendoza
Val G. Idica
Martin T. Rochina
Jacinto B. De Peralta
Amor Cabaccang
Danilo A. Bautista
Rogie C. Baysa
Virgilio D. Domaloy

para florentino:

Eden Cachola-Bulong
Sinamar Robianes-Tabin
Crispina Martinez-Belen
Linda Villanueva-Landingin
Feleciana J. Abril (Lady Fele Mann)
Laura Bulosan
Crescencia De La Rosa
Amelia Ramos-Freedland
Maria Quigao-Ventura
Virginia A. Duldulao
Clarita A. Sumahit
Emma Sol. Pasion-Aguinaldo
Chit Quintero
Mary Ebitha Dy
Sonia B. Agarpo
Cristina Gervacio-Gallato
Hermilinda Lingbaoan-Bulong
Aida Campos Tiama
Djuna R. Alcantara

para kaniak, nakaskasdaaw man a di pay napadayawan dagiti kas iti kalibre a mannurat da fredelito lazo, t. gabriel tugade, donel pacis, firmo estocapio, herminio calica, cristino inay, guillermo concepcion wenno atty. lansangan ken judge baclig a di pay naikkan iti bucaneg! wenno iti kas kada eden bulong, crispina belen, sinamar tabin, amelia ramos a di pay naikkan iti florentino!

it’s about time a padayawantayo dagiti maikari a mapadayawan!

ket karit dayta iti agdama a liderato ti gumil filipinas. ti kunak, saan koman nga agpannuray wenno aguray ti gf iti nominations. saan kadi a mabalin a mangbukel ti gf iti maysa a transparent nga awards committee a makaammon nga agsukisok, agarisit, agpili iti rumbeng a mapadayawan? wen, transparent, lukat ken nawaya a makita ken mabinsir ti amin tapno awan makunkuna ti agkuna ket iti kasta awan ti tumaud a kontrobersia wenno anomalia. ket no adda man nominasion, maipublikar tapno makita ti amin no sino ti nominee ken ti naginominar. ken nasken nga i-produce ti nagnominar dagiti pammaneknek iti body of work ti nomineena.

mabasa met laengen. wenno ipabasak met laengen. ken mabasayonto pay iti sitio iti web a nairanta a pakabasaan.

daytay daniwko a naatiw. wen, now it can be told, naabak daytoy iti maysa a salip. naabak, a, ta naammuak a disquliafied kanon sa.

ngem insalipko iti maysa pay a pakisalipan iti panagputaran ti daniw. ket napagasatan met a nangabak, piman.

mabasa ditoy.

 

 

 

book, basta books, basta adda bookna metten, kaykayatak. isu a maisamsamira manen ti agnunog iti social network no kasta a makapaginternet dataon. saanak a mahilig iti social networking. i mean, iti kas iti friendster, myspace wenno facebook koma. adda met linuktak nga accountko idin angged iti friendster. ngem idi kuan inabandonak. sa nangaramidak met la para iti dadapilan.com koma, for seo’s sake. search engine optimization stuff. wenno kapadana a teknik tapno "agsikat" dayta keyword a "dadapilan" uray iti uneg ti friendster koma. kinapudnona laeng, diak a kursunada ti friendster a pagbagbagtitan ti nakaad-adu ditoy deppaarnat’ asia, lalon sa iti filipinas. ok met idi damdamo ngem idi kua, inatakar dagiti "fakesters" wenno dagitay agaramid ti accounts a ti la adda nga ip-ipanda a nagnaganda wenno paglingedda iti pudno a kinataoda. disastrous dayta. kasta met laeng ti napasamak iti myscpace. aglalo ket kaaduan sa a tinediers ti addat’ friendster. madlawmo latta dayta no makita/mabasam dagiti panagsursuratda nga agusarda iti nagadu a "z" kada "h" wenno gsm lingo (txt spelling) a makapasuron.

isu a kaykayatko ti facebook. panagkunak, mas "class" wenno "professional" ti/iti facebook. ’nuff said, diak kayat ti maki-argue itoy a banag about taste wenno personal preference.

basta, addaak iti facebook. wen, siak daydiay. no kayatyo a maam-ammodak a nalaing, befriend me iti facebook. makitayo iti profileko dagiti diak ipakpakita ditoy.you need to sign up though and add me as a friend. so, hurry, umaykayon iti facebook!

malibtawak pay ketdin ti agpanablaag ditoy. ad-adda nga aktiboak ita iti facebook. what with having the same ilokano writer-friends sadiay. ken add sumagmamano a nasarakak a long-lost friends and some classmates iti haiskul, hehe!

 

marso ken abril. napateg dagita a bulbulan iti maysa a mannurat nga ilokano. tradisional ngamin a panawen ti panaggugumil. no panaggugumil kunatay’, a, ket ‘tay national convention/conference/literary seminar nga ang-angayen ti gumil filipinas iti kalgaw, kadawyan nga iti maikadua wenno maikatlo a lawas ti abril. panaggugumil: panagsisinnarak, panagdedenna manen dagiti mannurat nga ilokano.

wen, despite dagiti adu la unay a maparparnuay a kontrobersia ken dadduma pay nga issues maipapan kadagiti mannurat nga ilokano nga iti kallabes ken uray iti agdama ket agtultuloy. ngem adda latta gumil ken ginnumil, adda latta umay makigumil, gumumil, makiginnumil, pagumil. tradision met daytan.

ket wen, panawen met dagiti mannakisalip a mannurat nga ilokano, nangruna dagiti mannangabak. kadawyan ngamin nga iti gumilan ti pakapadayawan ken pakaiyawatan dagiti premio ken plake/sertipiko dagiti winners. isu a kablaawak man dagiti winners iti daytoy a tawen.

kangrunaanna ketdi a maysa, kaniak, ket panawen met daytoy dagiti sale ken bargain a libro nangruna iti national bookstore. fiesta para kaniak ti kastoy a tiempo. bumaknang no kua ti libraryk (nga actually saan a physically existing ta awan pay naaramidko a pagipempenak iti liblibrok ket addada nga agkaiwara iti kukuarto) ta diak malapdan ti aggatang. kabaelan met ti bulsa ti maysa a mamirmiraut a mannurat a kas kadatao. agasem met ngamin, kas iti napalabas a sale iti nbs, makagatangka iti 20 pisos a libro, wenno 30 pisos, wenno 50 pisos, wenno 75 pisos, wenno 100 pisos, 150 pisos, 200 pisos. ket ania ngay met dagiti nasarakak ken naalak? pagsayaatanna ta nakapagpa-manilaak idi marso ket nakapanak kadagiti nbs iti cubao, megamall ken mall of asia, sa idi agsubliak iti cagayan, naranaak ti umuna nga aldaw ti sale iti nbs-tuguegarao. medio adu met, a, ti naalak, manipud 20-30 pisos, sumagmamano a 50 ken 75 pisos ti pategna a liblibro a sigud nga agbalor iti nasurok a 300 pisos, 400 pisos, 500 pisos agpangato agingga iti nasurok a 1,000 pisos. adda pay ketdi dagiti natiambaak a hardcovers.

adtoyda man:

ken dagitoy:

sa daytoy pay:

"filipiniana" dagita. unfortunately, awan ti sale wenno bargain a filipiniana ita. isu nga inkidemko a ginatang dagita. dayta "walong diwata ng pagkahulog" ni edgar samar ken dayta "para kay b" nga umuna a novela ni ricky lee, nabayagen a nagatangko. kagatgatangko dayta "ultraviolins" ni khavn de la cruz ("ultraviolins" kano, nagmayat man a pangkalub iti talaga a wordage nga "ultraviolence" hehe! wen, kaaduan a violent to the max dagitoy nga estoria. daytoy koma ti mabasa dagitay "moralista" wenno agimomoralista a mannurat nga ilokano a nakapupok iti kahon ti estoria a moral ken amoral wenno dagitay mamatpati a ti nasken kano laeng a suraten wenno masurat a sarita wenno fiksion ket dagitay maipapan iti napintas, nasayaat, nadiosan wenno dagitay addaan "moral lesson" ket saan kano a namayat no ti suratem ket maipapan iti mannipdut, mannanakaw, mannibrong, kriminal, puta, uttog, etc., etc. ta bumaba kano ti kalidadmo kas mannurat! ala, padasenyo man a kadebate ni khavn, wenno daytay maysa pay kapadana a mannurat/literary artist–ni norman wilcayco!) kasta met dayta "tinik sa kaluluwa at iba pang akda" ni epifanio san juan jr., ken dayta "puppy love" ni f. sionil jose (nasarakak met laengen daytoy a collection ti saritana, ti la awan ita kaniakon a librona iti fiction ket daytay "sin" ken ti kaudian a collectionna nga "stories"). ken dayta "epics and ballads of lam-ang’s land & people" ni florentino hornedo.

kabayatanna, adda dagiti sagdudua wenno sagtatallo a kopia a ginatangko a nalalaka a libro ta rantak ti aglako manen online. isu a biniagko manen daytay ebay accountko ket sadiay, adda manen sumagmamano a lakok a liblibro. amangan no adda kursunadayo kadagiti lakok (adda gaiman, borges, coetzee, funke, bradbury)?

pinagbiagko ti ebay accountko, giniddanak met ti naggatang manen iti ebay. sigud nga iti ebay ti naggatgatangak idi kadagiti hard-to-find a liblibro. wenno kadagiti very cheap a used books a no gatangem ti brand new iti bookstore ket ginasut ken ribu a pisos ti presioda.

daytoy man ti dua kadagiti kabarbaro a gatangko iti ebay:

hardbound a "the reluctant fundamentalist" ni mohsin hamid ken daan a kopia ti "the bridge of san luis rey" ni thornton wilder. 150 pisos laeng ti alak iti daytoy hb a "reluctant fundamentalist." finalist daytoy ket iti man booker prize. familiar ti estilo aglalo ti nausar a point of view iti novela ni hamid, maysa a pakistani. us-usarentayon daytoy iti literatura ilokano. ‘tay manarsarita nga adda kasarsaritana a karakter a di met ngarud sumungsungbat (ta ti reaksion wenno sungbat wenno gunay ti kasarsaritana ket inna met isarita amin pay). kasla iti dadduma a sarita ni rudy tabaco. entiro a novela dayta a manarsarita ni hamid. agarup kastoy met laeng ti estilo nga inaramat ni aravind adiga iti 2008 man booker prize winner a novelana a "the white tiger." adda manasarsarita nga adda kasarsarita wenno sarsaritaanna, isuna laeng ta babaen met iti sursurat (letters). sursuratan ti kangrunaan a karakter ti premier ti china (pay met!) ket kasla ikomkompesarna ti biagna itoy. surat a dina met ngarud imbusbuson no di ket kasla ‘tay agsursuratka iti diary a "dear diary" kunam. hmm, adut’ maadal kadagitoy a novela a pakistani ken indian.

 

 

kayatko la nga ibingay daytoy a daniw ni apo honor blanco cabie, mannaniw, mannarabitniw. sungbatna iti naibagak (iti facebook) maipapan iti kaaddan iti appokona ken kenkuana kas maysan nga "apong lakay"…

roy,
adda dagiti napnuan arapaap a magtengda met koma,
ti nabalitokan nga edad dagiti ap-appoda nga in-inauna,
ngem anian ta addada pay la iti ngalay ti dalan,
magmagnadan kasda metten maysa a naiyaw-awan.

adu dagiti addaan ganus nga ub-ubbing, kas met kaniak idi,
agpampanunot, agar-arapaap no dumteng idi ti rabii,
koma maukkonkonto met tawenda a nakaibulsa,
tapno kadagiti panawen addanto met kukuak a liwliwa.

adda met ub-ubbing ap-aprasan umarrabis a panunot,
no makadanon ‘tay tao iti 30 kano dandanin agbugsot,
lakay daytan, baket daytan inda sansan nga iyes-esngaw,
saanda nga ammo a ‘diay panunotda maysa nga ubbaw.

adda met agkunkuna, dayta addaanen iti taeng,
kenkuana kamangeg ‘toy biag awanen dumteng,
saanda nga ammo nga adda gayam iti barikesna,
daytay mangted ‘itoy a biag bugas ken bagas ti pigsa.

wen, roy, addaanakon appo* ket innak ida pagtangtangsit,
ta isuda kas met kaniak nga ubing addaan sam-it,
isuda ‘tay rason no sapay naparagsit saksakak,
ta no agawidakon rabii agur-uray kaniak adu a ragsak.

ta uray siak nakaurnongen agsisipul, adu a tawen,
masansan latta a ‘tay ubing kaniak adda a sumken,
itedna kaniak pagsadagak, pagsanggirak a parmata,
daytay papagko ditoy a biag, laem adu a namnama.

agyamanak ta impalubos ti naasi, nadungngo nga apo,
a maikkan ‘toy ninongmo pangsapsapo’t muging ken puso,
ta adu dagiti mayat met, agkarkararag a mataengan,
ngem inda met lattan maiwalang iti wasnay ti dalan.

dadduma adda dagiti agsalsaludsod no ania ti palimedko,
sapay, saludsodda, addaankan tawen ngem ubing dayta puso?
kunak met a napardas nalabit gapu ngata ta agsossosoak,
bulonda metten ‘tay di makatengngel napalalo a garakgak.

wen nga agpayso, ta ti pammatik adda latta iti abay,
daytay kinakaubingak, kadkaduak a mangmurmuray,
daytoy ti gayyemko a mangsipsiput kaniak a kanayon,
agmalem, agpatnag inggana’t dumtemg ti parbangon.

ket kumustakayo met dita iguig, probinsia ti cagayan,
ti kunkunak dagidagi dagiti adu a kakabagian,
manipud tuguegarao, piat, tuao ingganat’ gonzaga,
ipalaudmo ‘diay sanhez mira, idanonmon ‘diay claveria.

idi ta addaak pay la iti haiskul masansan a mapmapankami,
dita cagayan indayon adu ken napateg a kakabagianmi,
mapankami idi agtoktokar** kadagiti piespiesta,
anian a lasbang, sudi ken libnos dagidi nabanglo a musa.

ita mailiwak manen iti innak pinaspasiar a probinsia,
umok nga addan imeng kakabagiak napnuan namnama,
dayta a probinsia mapan pakibulbulibulan idi,
dagiti kakabagian aggapo’t norte, sabasabali nga ili.

adu a kaban kadagidi a panawen ti iyaw-awidda,
no malpas idin ti ani, no malpas idin panaggagapasda,
adu pay isangsangpetda nakaprasko a lana ti niog,
ilugluganda iti bus, iti papanganan nabulanos nga ubbog.

wen, roy, ulitek addan appok saanko nga ilinged,
ta adda kadakuada silaw ‘toy biagko addaan segged,
isuda a mangipalpalagip nga uray ita maysaak nga ubing,
agaruyot tuloy lua ni ragsak kadagitoy bukod a pingping.

*da maria natalie, aaron maximilian, ken mikhail bernard VIII
**maysa a trombonista, agisursurat iti nota ken lirisista

ninong honor

(maysa kadagiti ninongko-iti-kasar ni apo honor)

Oda ni Judas ken ni Judas

But you will exceed all of them. For you will sacrifice the man that clothes me.
                                                                                 –Jesus, The Gospel of Judas

Liput ti liput. Isakibotmo a saludsod: Siak
kadi daydiay? Agtartaray. Apay. Apay?
Maibalangat a siit.

Pirak. Tallopulo a pedaso. Kasukat ti binusbosmo a sao.
Ngem saan a pateg ti Biag dayta. Dayta ti kinapudno.
Ammona. Ammona dayta.
Sika ti Kaykayatna. Iti amin. Isu ti pudno.

Sika ti Pudno.

Mangliliput. Maipulipol a panaplit.
Kunak kenka: Saan ta inaramidmo laeng ti kas naituding.
Ti kas naipadto. Agek ti mangpaneknek. Sika ti napili.
Ti Napili. Mayabaga a krus.

Isu ti nangpili.
Kenka.

Apirasem ti tallopulo a rupa ni Cesar.
Para ken ni Cesar daytoy. Ngem siak,
para Kenka. Sika,
para kaniak.

Nagbabawika kadi? Kunak kenka: Ngem apay a koma
pagbabawyam? Dara nga agubo iti butiak a bakrang.
Apay koma nga imbitinmo ti biagmo
ket linettatmo ti angesmo? Lansa
a mangipalok, mangibalud.
Tinungpalmo laeng.

Nagtungpalka, agrag-oka. Pannalakan, pannalakan.

Liput ti liput.
Mangliliput. Bato a pakaidugmaman.
Nasken a matungpal. Sika
ti kinapudno. Ti Kinapudno. Ti gibus.

Ti Gibus. Ngem sika met laeng ti rugi.
Ti Rugi ti amin. Panagungar. Pannakatungpal.
Pakaisalakanan.

Ta sika ti panungpalan.

Pannalakan, pannalakan.

 

(naipablaak iti BANNAWAG, april 20, 2009)

adda madama nga ug-ugmokak a basbasaen ita a libro, actually ket liblibro ta uray la nga uppat a libro dagitoy in a series nga ala-harry potter wenno lord of the rings.

daytoy man twilight series (ti twilight, new moon, eclipse, ken breaking dawn) ni stephenie meyer.

apay mahiligka met, aya, iti makunkuna a young adult fiction wenno teen romance wenno chick lit? mabalin a kunayo kaniak.

saan. saan met unay. diak koma pagdadaelan iti panawen a mangisiki iti reading listko kadagitoy a libro no di gapu iti curiosity. wen, ken siddaaw.

siddaawek no apay a maaw-awaganen iti "twilight phenomenon" daytoy iti book wenno publishing industry. agasem, idi napan a tawen, dagiti uppat a libro ti twilight series ti kaaaduan iti nalako. 40 riwriw man laeng met a kopia ti nalako iti sangalubongan. naipatarus pay iti 37 a pagsasao. ket agingga ita, nangruna ta naipabuyan ti movie version ti twilight ken maar-aramid manen ti movie version ti new moon, agtultuloy ti kina-best seller dagitoy a libro ni meyer iti sangalubongan. ditoy laengen national bookstore idiay tuguegarao, saan nga agbayag dagiti lakoda a kopia dagiti libro. apo, uray nagngingina dagiti hardcover editions, gatangen latta a nangruna dagiti agtutubo. idi sangaaldaw, nasaripatpatak nga addan paperback editions ket panggepko koma a gatangen ti twilight ngem awan met makukuartak idi a kanito. idi subliak manen, naibusen amin a paperbacks, pati dagiti hardcovers, ti uppat a libro!

nagsuerte ketdin ni meyer. riniwriw met a doliar, a, ti ak-akupenna. maikomkomparan isuna ken ni j. k. rowling. kasta met la ti napasamak idi iti harry potter series. minilion a kopia ti nalako/malaklako iti sangalubongan. naipelicula/maipelpelicula dagiti libro. ket addayta, nagbalinen a bilionaria  ni rowling a nabakbaknang payen ngem ni queen elizabeth!

curiosity. kinapudnona, dayta met laeng ti nariknak idi madama ti harry potter mania. diak idi ikankano dagita a harharry potter. ngem nagbalawak ta no apay metten a pirmi a nagsikat daytoy a harry potter. no apay a nagutugotna ti aayatan dagiti adu nga ubbing iti sangalubongan nga agbasa. agbasa. agbasa. agbasa. ket isu, idi addan paperback editions ti harry potter series, rinuagiak ti aggatang ken agbasa. sa idi diak makaur-uray ta awan makukuartak a paggatang, nagdownloadak iti ebook versions ti harry potter ket isu ti nagpapausak a binasbasa.

kastoy man met laengen iti twilight series. awan paggatangko iti hardcovers, uray pay paperback isu a nagdownloadak laengen iti ebook dagiti uppat a libro. ket itan, dandanik maguduan ti book 1, ti twilight, ti romansa da bella swan ken ni edward cullen, maysa a bampiro. wen, maysa manen a vampire story daytoy. kinapudnona, awan la interesko pay nga agbasa iti estoria maipapan iti bambampira. adda kopiak nga ebook version ti interview with the vampire ni anne rice ngem diak pay rinugian la koma a binasa (kunak idi a basaek, ta no magustuak, basaekto pay dagiti adu pay a vampire novels ni rice). umanayen dagiti movies a mabuybuyak a maipapan iti vampires (kas koma iti "blade" series). ken umanayen a nabasak ti dracula ni bram stoker ken ti sumagmamno a movie versions daytoy (agraman ti "van helsing" siempre pay).

so far, annugotek, kas kunkuna met la ti dadduma a reviewer ken book critics (a nabasak), pangapsuten ti prosa ni meyer, nasobraanna kano iti adjectives ken adverbs. tipikal a young adult style a kasla pay ketdi fan fiction. dimo maallukoy ti bagim a mangidasig itoy kas great work of literature a maipadis man laeng koma iti obra ni stoker. para kaniak, mas makapikapik ken nasiksiken ti estilo ni rowling nangruna iti panagbalabala iti komplikado a plot ken panagiparang kadagiti naidumduma a karakter, agpaypayso man, wenn supernatural wenno magical wenno fantastic.

ngem kapilitan a leppasek daytoy uppat-a-libro iti reading listko. tapno maep-ep ti kuriosidadko. ken tapno ammok met, a, ti sarsaritaek. dinto ket maig-ignorante datao met no mapagsasaritaan daytoy twilight phenomenon a makunkuna. narigat met no ammon amin a tinedier ket siak laengen a laklakayan ti di makaammo. sapay no di pati dagiti annakko, nangruna ‘tay 11-year old a balasangko a ni sirmata a padak a bookworm, ket interesadoda iti twilight, agpagatangda iti libro ken dvd ti twilight movie a kas iti panaggustoda iti "high school musical" movie series.

no kayatyo met a basaen dagitoy a libro, ken no padakayo nga awan makukuartana, ikkankayo iti kopia ti pdf copy (emailandak laeng; bay-antayon a pampanunoten a makabasoltayo iti piracy; makiramotay’ met, a, iti success ni meyer; saan met a mabkangan ti milionesna no pagraranudantay’ man a libre dagiti librona).

kabayatanna, mangsurattay’ koma man met iti kakastoy. ‘tay mailakotayo koma iti uray maysa a milion laeng a kopia kadagiti minilmilion nga ilokano iti lubong. ilokano a bampira, awan ngatat’ kasta? wenno ilokano a wizard, awan la ketdin? wenno apay a ditay’ ituloy ti pakasaritaan ni lam-ang–ipantay’ iti agdama wenno iti masakbayan, kas pagarigan–future fiction ken fantasy a bumarbara no kuan!

baro a tawen man gayamen. naliwayan manen ti agipanablaagen.

din sa ketdin ammo ti kudkoden. iti kaadu ti aramid. ken ar-aramiden.

ne, apay nga adda met rimana ‘toy maikur-iten? agdandaniwak sa metten?

saan. nairanranana laeng.

ngem ania ngay ita ta baro a tawen manen?

adu koma ti innak ita maikur-it. ammoyon, adda madama a gubat. gubat sadiay gaza ti kunak. anian sa ket ti inka pampanunoten a gubat, aya? ngem wen, adda pay daytay gubat a narugian idi pay napan a tawen nga agarup kagiddanna a bimtak ti rupak iti baeten ti israel ken dagiti hamas. ti ammok, saanak ketdi a karaman iti dayta a "gubat" a kunkunada. ngem pakaseknak ketdi kas pakaseknan ti amin a mannurat nga ilokano ken amin a mangipatpateg iti literatura nga iloko wenno ilokano. addayta, mannurat nadakamatkon. wen, ta umatipukpok dagiti agsasagadsad a pabanto ken pabettak a sursurat (pay met! ta ania kad’ ti paglaingan, aya, ti mannurat ngamin no di surat–panagsurat, sursurat?) nga arigna kakasla rockets ti hamas ken aerial bombardment ti israeli. addanto met siguro kayatko a kunaen ditoy blog maipapan kadagitoy a pasamak. ngem saan pay nga ita man ta sarabuek ti baro a tawen iti sabali a wagas.

kas damo a panablaag iti 2009, manglaglagipak ket danggayandak.

agipabuyaak iti ladladawan ti daan a panawen itoy a baro a tawen.

panglaglagipan iti napalabas, iti dimmaan a tawen.

ket natural, ladladawan dagiti mannurat. bay-am man pay la dagita "gubgubat". imbes nga agkaraibalantad dita a bangbangkay ti palestino ti mabuybuya a courtesy ti media nangruna iti tv kangrunaan iti aljazeera (a pakadlawan latta ti bias ti media ken iti sensationalism iti media: kaaduan wenno bin-ig a dagitay ladladawan ti sibilian with special focus kadagiti ubbing ti maipabpabuya wenno maipakpakita iti nakaam-ames a kapay-anda kas biktima dagiti israeli–a kas man awan a pulos ti matmatay a hamas militants, saan a maipakita dagitoy [malaksid no nangato a hamas official]; natural, sabali ti gubuayen dagitoy a propagandistic a nakaap-aprang nga imahen ti gubat ken patay, tignayennaka saan la a mangaasi iti kapay-an dagiti nakakaasi a gazans ngem nangnangruna aronanna ti pungtot ket panangilunod iti kinadangkok ti israel), adtoy man, saan a casualties of war ti intay’ buyaen no maipapan kadagiti mannurat. casualties of years ketdi, dagitoyda man:

1992 daytoy. bulan ti agosto. sadiay laoag city. awarding ti graafil. daniw ti napagsasalipan idi a tawen. katkategoria a propesional ken estudiante. nairaman iti ladawan, nakatakder iti likud, agpakanawan, da appo gregorio t. amano (hurado), prescillano n. bermudez (graafil secretariat), cles b. rambaud (1st prize winner, professional category), daniel l. nesperos (3rd, student category), mary jane g. daligcon (4th, student category), ken renato a. taylan (5th, student category). dagiti nakamasngaad, agpakanawan, adda dita da appo prodie gar. padios (2nd, professional category), rva (1st, student category), joel l. bagasol, oswald a. valente, ken delfin dumayas. dagiti dadduma a karetratomi, diak malagipen ti nagnaganda, kaaduan kadakuada ti estudiante iti mmsu-it. [diyo malasin ida? iklik ditoy iti dakdakkel a ladawan]

iti gumil filipinas convention daytoy idiay ciudad ti san fernando, la union idi (1993, no diak agriro). agpakanawan, nelson g. daligcon (iti likudan), cles b. rambaud, oswald a. valente, rva, abril varilla (iti likudan), ken mary jane g. daligcon.

iti isu met la a gf convention iti san fernando. agpakanawan, suerte cudal, oswald a. valente, joel b. manuel (likudan), renato a. taylan, giovanni l. palomares (likudan), milaflor morales, mary jane g. daligcon, ken nelson g. daligcon.

gf convention iti agoo, la union idi 1994. awarding ceremonies ti salip iti sarita ti kokua no lima hawaii literary awards. agpakanawan, reynaldo a. duque (partially hidden ti mic ken rostrum), edilberto h. angco, dionisio s. bulong (hurado), dra. dedicacion agatep-reyes, dr. godofredo s. reyes, mario g. rosal (pangulo ti hurado), ricarte a. agnes (sponsor), rva (winner, 1st). diak malagipen dagiti kaduami iti entablado, pannakabagida dagiti dadduma nga sponsors ti awards.

ciudad ti batac. 1994. kalpasan ti papanmi isasarungkar iti marcos museum (likud). gapgapumi iti agoo, kalpasan ti gf convention. kimmuyogkami ken oswald (a. valente, nangretrato) ket napankam’ pimmasiar sadiay barioda a comcomloong idiay currimao. kaduak iti ladawan ni leander c. domingo ken john b. buhay. addakam’ pay la ken john idi iti valley journal, maysa a weekly a nakabase iti bambang, nueva vizcaya. ni leander ti publisher ken executive editor, ni john ti literary editor, siak met ti editor-in-chief.

1995. gf convention idiay novaliches, q.c. agpakanawan, teresita viduya (future mrs. reynald antonio!), oswald a. valente, john b. buhay (partially hidden), judy o. cajigal (daksanggasat ta saan a natuloy a future mrs. oswald valente!), rva, mary jane g. daligcon (gasatna kano ta nagbalin a mrs. rva), maelany binbinon. aida c. tiama, ken linda lingbaon-bulong (ubbana ti balasangna).

Noche Buena

Barakubak met la ti addan, kadaananen nga ungkay
Ti malapsi iti kakaisuna a naidarekdek idin a marunggay
Ditanay kimraang a paraangan. Ngem naayat pay laeng,
Piman, a makiinnuper iti no manon kasegsegan a bugguong
Iti agburek pay met laeng a tayab, iti naanus a dalikan.
Aguantaam, sika, bibig, a kasinnultop ‘ta maidungso nga iking
Ti duyog, lukotem kad’ pay la ‘ta libbim, nasayaw ket di malislisan
Ti Intsik ‘ta nasabeng a digo ngem nasabor uray di mabetsinan,
Pabanerberem ket ‘ta igup, tapnon’ tumingra ‘ta lusiawmo a kunam
A gaput’ dimon pannakasilsilindro iti napasaretset wenno naparsik.
Panunotem lattan a kaldot’ lauya a baka dayta, aginaldo ken grasia.
Panunotem lattan a kalanglangmo ita ti Mesias iti nanumo a kulluongna.

Dagitoy la ti adda a maidasarko, an-anusam, karabukob
A malanglanganan iti lanit. Sika met, boksit, agtalnaka
A dika ket garadugod a garadugod, anusam laengen
Ti nabitamina met a galisgalis ti saluyot a bumirawbiraw,
Bay-am man ‘ta arungaingmo iti naramraman la koma bassit,
Kunam, a namanteka a taba wenno laslasag a nalabbasit.
Panunotem laengen a sumalun-atka, mailisika iti alta presion.
Panunotem laengen a makainutka, mailiklikka iti alta presio

Isakmolmo a siaayat saan a siaanus, sibabannayat saan
A sitatallugod, ayatem kas grasia, ungapem, sika, ngiwat,
A nalaing dayta pangalmo, ket arayatem ti maipedped a subo.
Sippawem a sirarag-o, sika a dila a natakneng, ikawiwitmo
Dayta nanakman a panangnanam, dimon ar-arapaapen
‘Tay im-impem a raman a dimo met nakaisigudan. Dimo dildillawen,
Naimas amin a naimas, iyikkis man ti pariok wenno itanubutob
Ti tayab. Nananam amin a nananam, lauya man a kukod wenno
Linambong a paltong. Nasustansia amin a nasustansia,
Pinapaitan man a kalding wenno kinilnat a papait.
Sagrado amin a sagrado, noche buena man wenno ayuno.
Paskua amin a Paskua, natividad man wenno kuaresma.

Yamanem man ketdi, bagi, ‘ta adda pay maisaang a kadenna
Iti tian ‘ta marunggi ken saluyot. Laglagipem, adu a ling-et,
Dayamudom, tabbaaw, pangta, utoy ken kettang ti impuonam:
Pinilpilaam dayta iti agmalmalem: imasem ngarud a pangmalem.
Panunotem lattan a rumangrang-ay ti ekonomiam.
Panunotem lattan a tumibtibker ti republikam.
Gloria in excelsis Deo… Gloria, Gloria, alleluia…

 

(naipablaak iti BANNAWAG, disiembre 22, 2008)

dagiti libro iti abayko (iti koma bedside table, a, no adda, ngem awan met, piman) wenno dagiti madama a basbasaek a libro nga adda iti sibayko. a basaek sakbay a maturogak iti rabii (pangala/pangawis iti turog). wenno basaek no kasta a saanak a makaturog. wenno basaek no kasta a makapuotak ket diak metten makaridep. wenno basaek no kasta a makariingak iti agsapa.

panagbasa iti baet, siempre, ti panagsursurat. kangrunaanna, siempre, iti rabii. wenno kalpasan ti dadduma a trabaho wenno obra.

dagitoy man:

re-reading ti dadduma. kas koma dagita "the stories of eva luna" ni isabel allende ken "the autumn of the patriarch" ni gabriel garcia marquez. nabasak dagita idin. ngem kasapulan a basaek ida manen. for sheer reading pleasure ta magical dagitoy. ken gapu ta "agreprepasoak." kalkalpasko la unay dayta "empire of the sun" ni j.g. ballard. nabayag met a narugiak daytan "after dark" ni haruki murakami ngem diak maileppaleppas. rugrugiak met dayta "tom sawyer" ni mark twain. inkeddengko a leppasek pay dayta a basaen sakbay nga ileppasko ti "huckleberry finn" (a dandanik maguduan). mayat met a referencia daytoy "revisiting usog, pasma, kulam" ni michael l. tan. basabasaek met latta daytoy "talibagok" ta agpidpidutak ti dandaniw a maipan iti basi & daniw.

ket dagitoy "the white tiger" ni aravind adiga ken "the brief wondrous life of oscar wao" ni junot diaz ti talaga nga ug-ugmokak ita.  leppasek ida iti mabiit. nasurok a kaguduan ti namsaak iti 2008 booker prize-winning a novela ni adiga. sumagmamano a chapter metten iti 2008 pulitzer prize-winning nga obra ni diaz.

ne, ket coincidentally, basbasaek daytoy "white tiger" a maipapan iti biag ken kabibiag ti maysa a murderer nga indian a nagtaud iti nababa a caste wenno nakurapay a familia nga indian, innak met subsubayan ita ti agtallo-aldawen a gubat iti mumbai, india a rinaut dagiti islamic terrorist. nakabase iti mumbai ni adiga. madama pay la ita, segun iti panangsubaybayko iti aljazeera ken cnn, ti panagpipinnaratupot ken panagbibinnato iti granada dagiti indian commandos ken terrorists iti uneg ti taj mahal hotel. 195 ti natayen, 327 ti nasugatan. and counting. kaaduan ti natay a sibilian, inosente a sibilian. adu ti natay a polis. adu met ti natay kadagiti terorista (napipiada pay ta kas "martir" addada itan iti paraiso nga agpapaimas iti sidong ti 72 a birhen nga agkakalapsat nga agbalin nga asawada in all eternity–rabakem met ngamin dayta, di kad’ adu ti maawis nga extremista, aya, god is great a talaga).

naidumduma dagitoy a dua a premiado a novela. napintas a pagadalan iti estilo ken treatment. addanto met koma masurat ken maipablaak novela iti iloko a kakastoy.

(ken wen, a, basabasaek latta pay dayta "bituen ti rosales" ni apo juan s.p. hidalgo jr. a nairaman a napiktiur dita. pati dayta "daton." pati payen dayta libro a "short story theories" ta ‘bag la pangas-asaan iti ammo.)

 

 

Karayo iti Aningaas ti Nobiembre

… for life’s not a paragraph
And death i think is no parenthesis
    — e.e. cummings, since feeling is first

Cemetery of kisses, there is still fire in your tombs,
still the fruited boughs burn, pecked at by birds.
    — Pablo Neruda, A Song of Despair

Ngem agsubli ngamin latta dagiti giteb, kas iti ‘yuulog
a ‘yaagep ti saltek iti daga iti kada sumipnget,
di maliwayan a ritual ti panagtangep.

Iti daga, iti daga a nangaklon iti ladingit
nga inyandingay ti dimmapon nga atong.

Iti tangep, a naalunapet ti malunlunag
nga adiwara ti mapuypuyupoy, ngem di maiddep,
di met maiddep, nga esperma ti intugkelmo
a punganay a pipikel. Ti naiyasad a kadaanan
a kullayaw a nagkari a dinto tumapok ti tulang.

Siraraked iti nagkikinnuros a cadena de amor
ti padeppa a maat-atangan iti puraw a pinta.

Ti lasag a nakaidda iti sirok ti barsanga, di agrupsa,
agur-uray iti matnag a bayabas, dina masapul ti lua.

Ti padeppa a tumungtungraraw, iti baet ti samek,
iti labes ti saem, gumawgaw-at ti nakalansa
sadiay a lagip, irukuasna ti dakulapna a nalsok
ken agdardara: kukuak ti sabong, kunkunana.
Subbotek iti tanem ti managbasol a tulang,
kunana pay, adtoy ti anglem, adtoy ‘di apros,
adtoy ti agek, adtoy ti dung-aw.

Agbitbitek dagiti tulang, dida makatalna.
Danggayanda ti naulimek a simponia
iti ngatingat dagiti nabsog a warwar a nuang
iti nagkaruotan a kamposanto a gaikanta, gabutanta,
pintaanta, ita a Nobiembre dagiti umulog a saltek.

 

kamaudiananna, adda man met laengen naipablaak a saritak iti bannawag. nabayag a panawen nga awan nai-bannawag a saritak. ti naudi a saritak a nai-bannawag ket idi 2004. aganay nga uppat a tawen a kasla naglumenak iti bannawag. ket pagyamanak unay dagiti taga-bannawag iti intedda a gundaway a makaipablaakak manen. pagyamanan unay ta agsubsublin sa ti regtak nga agsurat manen iti fiksion. pagsayaatanna ta agsubsublin san ti reggetko nga agputar manen ket pagimbaganna ta agsubsublin sa ketdi manen ti gagemko nga agileppas. ta kinapudnona, adu a rugik a sarita. ngem dida met la malmalpasen. daytoy "siak ni kafka, pusa" ket kunaek a brand new a sarita. kabarbaro la unay a nasurat wenno nabukelko. kinapudnona, resulta daytoy ti rinugiak a kasla journal, ‘tay nutbok a pagikurkur-itak iti ti la adda a mapampanunot, paragraphs, sentences, words kangrunaanna, character sketches; ti la adda nga awan masnop a tema wenno balabala, basta impromptu wenno biglaan a mapanunot nga eksena, senario, event, pagteng, tattao a fiksional. isu ti nangrugian ni kafka a pusa. rinugiak nga inkur-it ti damo a parapo idi febrero 5, 2008; ti naudi ket febrero 28, 2008. awan sursurotek a plot, basta nagisursuratak lattan iti maipapan iti pusa, iti tao a nagbalin a pusa. sa idi kuan, inyakar ken inurnos ken indalusko ti texto iti computer. ket wen, talaga nga inspired ti "the metamorphosis" ni franz kafka, ti pakasaritaan ni gregor samsa, nga idi makariing iti maysa a bigat ket natakuatanna a maysa metten a nagdakkelan a simmawa. ngem siempre, sabali ti maipapan iti kaso ni ranilio callautit, jr.

mabasa ditoy ti sarita ni kafka, pusa.

ket agadu latta met, piman, ti koleksion a libro. maisamira latta ti aggatang, aglalo no panawen ti sale wenno no adda masarakan kadagiti ayuyang a ‘yan ti lako a segunda mano a liblibro.

kas itay napalabas, sale manen iti national bookstore ket adu ti bargain a libro. pagsayaatanna, adda pay bargain books manipud iti anvil publishing. ket adu dagiti hardcover a sag-P65 wenno P99 laeng. ken no dadduma adda dagiti libro nga uray kabarbaro ket adda 50% agingga iti 75% less iti presiona.

ket in-inut, adda manen natipon a koleksion.

kas koma kadagitoy:

after dark a baro nga english translated a novela ni haruki murakami (haan ketdi a bargain daytoy, inkidemko ti presiona, ayatko la a mananam manen ni haruki). daytoy a thousand splendid suns ni khaled hosseini, sigud a sag-P599 daytoy ket anian a siddaawko ta imbargainda ket P149.75 laeng! innalak a dagusen, a. daytay pay met dakdakkel a paperback edition daytoy, saan a ‘tay pocketbook size, hehehe! bargain met la ti nagatangko idi a the kite runner nga umuna a novela ni hosseini (a naipelikula pay itay nabiit). P65 la idi ket ‘tay pay hardcover. kita’m man lang no nasuerteka nga agnunog iti bookstore.

saan a bargain ti the kite of stars and other stories ni dean francis alfar ken daytoy baro a novela ni jose y. dalisay a soledad’s sister. dagitay ketdi nalaklaka a newsprint edition dagitoy. pagad-adalan man iti spec fic dagitoy sinurat ni alfar. bareng no addanto met laengen mabukelko a pagarupek nga spec fic nga iloko (nupay adu met ditan ti fantasy, science fiction, horror nga iloko; ngem diak pay nakabasa iti kapkapnekak a horror wenno ghost story nga iloko, kasta met ti magic realism iti iloko iti estilo da gabriel garcia marquez wenno isabel allende).

saan met a bargain ti fastfood fiction (edited by noelle q. de jesus). dagitay ababbaba a sarita dagitoy. short-short. kasla mini-sarita. more or less 500 words. padpadasek met. addan san lima a nasuratko a kastoy. diak la ammo no mabalin nga ipablaak iti bannawag.

innalak met daytoy tikim: essays on philippine food and culture daydi doreen g. fernandez uray saan a sale. masapulko ngamin iti suksukisokek maipapan iti makmakan a mabalinkonto a suraten wenno ilaga kadagiti panggepko a suraten a fiction.

bargain ti anvil dagitoy: love, sex, and the filipino communist ni patricio n. abinales (P150); the builder ni national artist edith tiempo (P125); the writers’ wives nga inedit ni narita manuel gonzales (P35), a no basaem, no maysaka a mannurat ket mabalin a makitam ti bagim kadagiti mannurat a nasalaysay (kaniak, kaslaak la kano ken ni jimmy abad, kas kuna met la ni baketko); sarilaysay: tinig ng 20 babae sa sariling danas bilang manunulat ni rosario torres-yu (P35).

adtoyda pay:

kitak man no maysaakon a genius, kunkunak man isu a ginatangko daytoy genius instruction manual. saan pay gayam. ken narigat ti agbalin a genius. kaaduanna a genius gayam, adda baltik ti ulona. mostly nga eccentric, introvert, crazy. ditana. ngem agbalawak ta di kad’ maysaak sa nga introvert ken eccentric a parsua? ngem saanak met a genius ngarud.

at last, collection met ita ti sarita ni margaret atwood. bluebeard’s egg and other stories. ngem ungpotek pay koma dagiti pangtedko a novela a the handmaid’s tale ken the blind assassin. daytoy met banana heart summer ni merlinda bobis, umarngi iti like water for chocolate ni laura esquivel. inlaga ken imbinggasna ti makmakan, kultura ti luto ken panagluto, napnot’ resresipe. mayat, sika!

madame bovary ni gustave flaubert. klasika a nasken basaen ken uliten a basaen. realismo ken naturalismo a nakaap-aprang. mga biyahe, mga estasyon ni rio alma with english translation ni marne kilates. dandaniw iti luglugar a nakadkadanonan ni almario. mga kuwentong paspasan, inedit ni vicente garcia groyon. kas met la iti fastfood fiction. abbaba a sarsarita.

bargain dagitoy: lassitude ni carlos cortes (P150); the best of barfly ni butch dalisay (P100); dancing to almendra ni mayra montero (P99); the tyrant’s novel ni thomas keneally (P99).

kasta met dagitoy (sag-P99, bin-ig a hardcovers): this year you write your novel ni walter mosley; life is meals: a food lover’s book of days da james and kay salter; a miracle of catfish ni larry brown; hannibal rising ni thomas harris; liars & thieves ni stephen coonts; the broker ni john grisham.

naisalsalumina daytoy a miracle of catfish ni larry brown isu nga innalak. maudi a novelana daytoy (maika-6) ta kalkalpasna laeng ti draftna (a di pay nakompleto unay) ket naatake metten iti puso ket pimmusay. napanawanna daytoy a novelana. ngem impaedit ti asawana iti maysa a gayyemda a mannurat sada impablaak. ti mayat ket adda notes ti editor kadagiti paset nga inikkatna iti manuskrito. sa iti ud-udi, naipan ti notes a mismo ti pimmusay nga autor maipapan kadagiti sumarsaruno pay koma a chapters ti novela a dinan nakompleto a nasurat.napintas a pagadalan no agpanggepka met a mangbalabala iti novelam (iyad-adayo lan’ apo, a, ta dikanto met ket matay sakbay a mapalpasmo ti novelaem!).

ket anian, panggepko met ti agsurat koma iti novela, ket daytoy ti nakitak:

bareng koma ngarud, a. ngem no itoy a tawen, baka diak pay marugian ‘tay planok a novela. lallalo a diak malpas. ngem napintas dagiti tips ken guides itoy a libro ni mosley. talaga a karitennaka a mangsurat ken mangiwakas iti novelam.

ken dagitoy pay:

roget’s thesaurus a sag-P50; textbook nga introduction to the humanities ni van de bogart; between the acts a novela ni virginia woolf; peace and war: the omnibus edition ni joe haldeman (science/future fiction a bumarbara, dagiti tallo a novela ni haldeman a nagtitipon iti maymaysa a libro, ti forever war a winner iti hugo ken nebula awards, ti forever free, ken ti forever peace). second hand books dagitoy atonement ni ian mcewan ken life of pi ni yan martel. diak pay nalpas a nabasa ‘toy atonement ngem nalpaskon a nabuya ti naipelikula a versionna starring keira knightley ken james mcavoy. permi a nagustuak ti pelikula, piman, naminduak a binuya ti dvdna tapno mananamko a nalaing ti estoriana. man booker prize finalist daytoy. idinto a booker prize winner daytoy life of pi.

philosophy made simple novela ni robert hellenga; crime and punishment ni fyodor dostoevsky, addan librok a kastoy ngem ginatangko latta manen daytoy ta P50 laeng; animal farm ni george orwell, nabasak idin daytoy ngem ginatangko daytoy a bukodko a kopia ken gapu ta bargain (P99); heart of darkness ni joseph conrad (P99); the messianic legacy da michael baigent, richard leigh & henry lincoln, sequel ti holy blood, holy grail a maysa nga inspirasion ni dan brown; a writer’s notebook ni william somerset maugham, mayat a basbasaen aglalo no maysaka met a mannurat a mahilig nga agikur-it-kur-it iti ti la adda.

idi naidagaskam’ iti ofisina ti bannawag iti intramuros, manila.

 

siak, dagiti annakko a da sadiri roy, sirmata jane ken imnas cyberia linglingay, ken dagiti malalaki nga editor: johnny asuncion, cles rambaud, ken ariel tabag.

neay, idtoy gayam ti pagar-aramidandat’ bannawag, kunkuna dagiti annakko. naglaingdan nga agaramid, papa, ket taltalloda pay, kuna pay ni sirmata a.k.a. mating.

 

nirebiuk ti listaan ti 1,001 a liblibro a nasken kano a mabasam sakbay a matayka ket natakuatak nga adu dagiti nalibtawak a minarkaan wenno minarisan, nangruna iti 2007 edision.

adtoy man ngarud ti bukodko met a listaan (agdama) dagiti nabasakon, basbasaek ken basaekto (addan kaniak ti kopia ngem diak masango a basaen pay la ita), kas maibasar iti 2007 edision ti 1001 books a nasken a mabasa.

nabasakon:

1. 0022 : Robinson Crusoe ni Daniel Defoe
2. 0025 : Gulliver’s Travels ni Jonathan Swift
3. 0026 : A Modest Proposal ni Jonathan Swift
4. 0074 : Frankenstein ni Mary Wollstonecraft Shelley
5. 0091 : The Fall of the House of Usher ni Edgar Allan Poe
6. 0096 : The Pit and the Pendulum ni Edgar Allan Poe
7. 0129 : Alice’s Adventures in Wonderland ni Lewis Carroll
8. 0142 : Alice Through the Looking Glass ni Lewis Carroll
9. 0172 : King Solomon’s Mines ni H. Rider Haggard
10. 0174 : The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde ni Robert Louis Stevenson
11. 0200 : Dracula ni Bram Stoker
12. 0217 : The Hound of the Baskervilles ni Sir Arthur Conan Doyle
13. 0223 : The Call of the Wild ni Jack London
14. 0260 : A Portrait of the Artist as a Young Man ni James Joyce
15. 0273 : Ulysses ni James Joyce
16. 0383 : Of Mice and Men ni John Steinbeck
17. 0395 : The Grapes of Wrath ni John Steinbeck
18. 0413 : The Little Prince ni Antoine de Saint-Exupéry
19. 0419 : Animal Farm ni George Orwell
20. 0448 : Nineteen Eighty-Four ni George Orwell
21. 0468 : The Catcher in the Rye ni J.D. Salinger
22. 0470 : Foundation ni Isaac Asimov
23. 0476 : The Old Man and the Sea ni Ernest Hemingway
24. 0563 : No One Writes to the Colonel ni Gabriel García Márquez
25. 0577 : One Day in the Life of Ivan Denisovich ni Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn
26. 0616 : One Hundred Years of Solitude ni Gabriel García Márquez
27. 0693 : Autumn of the Patriarch ni Gabriel García Márquez
28. 0708 : The Shining ni Stephen King
29. 0726 : Smiley’s People ni John Le Carré
30. 0745 : The House of the Spirits ni Isabel Allende
31. 0793 : Love in the Time of Cholera ni Gabriel García Márquez
32. 0810 : Of Love and Shadows ni Isabel Allende
33. 0835 : Like Water for Chocolate ni Laura Esquivel
34. 0970 : Kafka on the Shore ni Haruki Murakami
35. 0990 : The Sea ni John Banville

 

basbasaek:

1. 0115 : Madame Bovary ni Gustave Flaubert
2. 0124 : Fathers and Sons ni Ivan Turgenev
3. 0131 : Crime and Punishment ni Fyodor Dostoevsky
4. 0165 : The Death of Ivan Ilyich ni Leo Tolstoy
5. 0170 : The Adventures of Huckleberry Finn ni Mark Twain
6. 0186 : The Picture of Dorian Gray ni Oscar Wilde
7. 0208 : The Awakening ni Kate Chopin
8. 0218 : Heart of Darkness ni Joseph Conrad
9. 0398 : Finnegans Wake ni James Joyce
10. 0436 : The Plague ni Albert Camus
11. 0455 : I, Robot ni Isaac Asimov
12. 0494 : Lord of the Flies ni William Golding
13. 0580 : The Bell Jar ni Sylvia Plath
14. 0749 : The Color Purple ni Alice Walker
15. 0774 : Empire of the Sun ni J.G. Ballard
16. 0777 : The Unbearable Lightness of Being ni Milan Kundera
17. 0784 : The Handmaid’s Tale ni Margaret Atwood
18. 0811 : Beloved ni Toni Morrison
19. 0827 : The Satanic Verses ni Salman Rushdie
20. 0873 : The English Patient ni Michael Ondaatje
21. 0893 : The Shipping News ni Annie Proulx
22. 0899 : Captain Corelli’s Mandolin ni Louis de Bernières
23. 0903 : The Wind-Up Bird Chronicle ni Haruki Murakami
24. 0926 : The God of Small Things ni Arundhati Roy
25. 0958 : The Amazing Adventures of Kavalier & Clay ni Michael Chabon
26. 0962 : Atonement ni Ian McEwan
27. 0964 : Life of Pi ni Yann Martel
28. 0973 : Vernon God Little ni DBC Pierre

 

basaekto:

1. 0304 : The Sun Also Rises ni Ernest Hemingway
2. 0327 : Farewell to Arms ni Ernest Hemingway
3. 0402 : For Whom the Bell Tolls ni Ernest Hemingway
4. 0509 : Lolita ni Vladimir Nabokov
5. 0544 : The Tin Drum ni Günter Grass
6. 0550 : To Kill a Mockingbird ni Harper Lee
7. 0588 : Herzog ni Saul Bellow
8. 0626 : Do Androids Dream of Electric Sheep? ni Philip K. Dick
9. 0629 : Cancer Ward ni Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn
10. 0705 : Song of Solomon ni Toni Morrison
11. 0769 : Neuromancer ni William Gibson
12. 0790 : The Cider House Rules ni John Irving
13. 0834 : A Prayer for Owen Meany ni John Irving
14. 0988 : The Line of Beauty ni Alan Hollinghurst

adu pay a talaga diak nabasa. nangruna kadagiti makuna a classics. nupay ammokon ti estoria ti kaaduan kadagita a classics ta naammuak wenno nabasakon ti pakabuklanda. masadutak ngamin nga agbasa iti nagadu a pangted. sa ket awan makukuartak a paggatangko iti libro. tiamtiambaak laeng no adda sale wenno bargain iti bookstores. ken no adda makursunadaak kadagiti wagwag wenno ukay-ukayan ti libro. wen, kaaduanna a segunda mano wenno triple mano pay ket ngatan ti liblibrok. ta isu met lat’ mabaelan ti bulsa. diak maitured ti gumatang iti ribu ti gatadna a libro. nasakitto pay ti nakemko no umabot iti lima gasut a pisosen ti balor ti gatangek. ikidemko la a gatangenen no kua, no talaga a kursunadak ken no masapulko unay iti "panagadalko" nga agbasa ken agsurat.